Maskers van het verleden
.

 

 

 

Een aantal maskers die je kunt vinden in Venetië zijn eerder beroemde maskers die door de eeuwen heen gedragen zijn in de fantasie en traditie van het Carnaval van Venetië. Andere maskers werden niet zo beroemd, of werden niet gebruikt voor karakterrollen door de Commedia dell' Arte, maar ze zijn nog steeds zo fascinerend en levend in de kunst en gedachten. Het liefste zou ik door de nauwe, mistige straten van het van de 14e eeuw wandelen. Iedereen vermomd, lachende mensen, pratend met elkaar, een glas wijn hier, en dansje daar. Zo was het Carnaval in Venetië.

Heden ten dage zullen dezelfde vermomde mensen jou verwelkomen als je de Rialto brug passeert, of door Campo Santa Margarita loopt. Met het enigste verschil dat tegenwoordig de meeste toeristen een camera meenemen om thuis de mooie momenten te bekijken.




Geschiedenis.

Maskers:

Het maken van maskers en masker festivals zijn de oudste en de meest geëerde Italiaanse tradities die verbonden zijn met de oudste riten van het Carnaval, het feest dat de Lente voorspelt, en met het Italiaanse theater.
Meer dan 1000.000 mensen komen ieder jaar naar Italië in februari om het Carnaval te vieren in de weken voor dat de lente gaat beginnen..
Om een goede kijk te krijgen in het verleden zou je de film "Much ado about nothing" van Shakespeare moeten bekijken uit 1992.
Je krijgt dan een idee van de prachtige gemaskerde bals met typische Maskers uit die periode, met als achtergrond een prachtige Toscaanse villa  in de 17e eeuw.


Magische maskers.

In navolging van de maskerades en het jaarlijkse Carnaval, worden maskers heden ten dage gebruikt in theatergezelschappen en toneelscholen, om te laten zien dat masker spelers kunnen helpen om een karakter vorm te geven. Als je namelijk een neutraal masker draagt, zonder expressie van het gezicht, dan moet de acteur de rest van zijn lichaam gebruiken om het karakter vorm te geven die hij/zij speelt. Door een masker op te zetten wordt er een nieuw karakter gecreëerd.
Het oude kan jong worden, en de jonge oud.


Er zit magie in het masker.


Venetiaanse maskers zijn wereldberoemd en worden nog op een traditionele manier gemaakt. Papier~maché, dan zijn ze heel licht en kunnen gemakkelijk gedragen worden of gebakken van keramiek zodat ze als sier aan de wand gehangen kunnen worden. Ieder masker is uniek en met de hand versierd en gesigneerd. Sommige maskers zijn juweeltjes van binnenhuis vreugde. Zij creëren fantastische muurdecoraties voor thuis, kantoren, hotels, clubs, scholen en restaurants.



Je hebt maskers van echt goud en zilveren blad, gemixte goud en zilver, bronzen effecten, antiek goud, antiek wit, geëtst of getekend van tekeningen van Leonardo da Vinci, of Michelangelo, tot schilderingen van Leonardo, Michelangelo, Hogarth, Botticelli, Caravaggio, Bosch. Maskers van de commedia dell'Arte en andere historische karakters zijn verkrijgbaar in alle afwerkingen zoals hiervoor beschreven is, zowel als de traditionele fantasie ontwerpen in zwart, rood, en goud.



 


De oorsprong van het masker?

Het gebruik van maskers is al zo oud als de mensheid. Overal ter wereld werden maskers gemaakt en gedragen: Afrika, Noord-Amerikaanse Indianen, bij de Azteken in Mexico, op Bali, het Javaanse Wayang Topeng, het Japanse Noh-theater, enzovoort. Vaak is sprake van rituele maskers. Door het dragen van het masker en de daaraan verbonden rituelen verloor de drager zijn eigen “ik” en kwam in contact met de geestenwereld; de wereld waarin voorouders en natuurgeesten leven. Met de rituelen werden de geesten gunstig gestemd, zodat er bijvoorbeeld een goede oogst gevraagd kon worden of genezing van ziekte.

 In Europa kennen we maskers bij diverse Carnavals en winterfeesten.
De oorsprong daarvan is ook al oeroud; oorspronkelijk hadden ook die feesten een diepere rituele betekenis. Voor theatervoorstellingen zijn maskers in Europa gebruikt in de het Griekse en latere Romeinse theater. Ze waren een essentieel onderdeel van de voorstelling en werden oorspronkelijk gebruikt om de uitdrukkingen van de personages te vergroten. Later ontdekte men dat het masker ook kon fungeren als geluidversterker, door de mond in de vorm van een toeter te maken. Het Latijnse woord “persona”, waar ons woord “persoon” van is afgeleid, betekent “masker”!

In de zestiende eeuw ontstond in Italië een theatervorm, de Commedia dell’Arte, waarbij gebruik werd gemaakt van halfmaskers. Dat zijn maskers, waarbij de mond vrij blijft, zodat je ook kunt praten (of je tong uitsteken…). Bij deze vorm van theatermaken werd veel geïmproviseerd, maar de personages en hun maskers lagen vast.
Zoals steeds dezelfde Jan Klaassen in de poppenkast weer andere dingen beleeft.
Mede onder invloed van de theaterschool van Jacques Lecoq in Parijs worden maskers tegenwoordig weer meer als trainingsmiddel gebruikt bij diverse acteursopleidingen.
Overigens spreken we bij theater van een “personage” en we noemen dat ook wel een “rol”. Dat laatste woord komt van de eerste niet-kerkelijke toneelstukken in onze omgeving, waarvan de tekst vast lag. Dat was aan het eind van de Middeleeuwen en de boekdrukkunst was nog net niet uitgevonden.  Voor iedere acteur werden de teksten op een aparte rol papier geschreven.



Maskers zijn middelen om een deel van het gezicht, het hele gezicht of het hele hoofd te bedekken. Zij worden gebruikt om iets uit te beelden of als vermomming. Een maskervoordracht verbeeldt of ondersteunt een menselijke activiteit, soms grensoverschrijdend, zoals een trouwerij of begrafenis en soms spiritueel zoals het bezweren van bovennatuurlijke krachten of juist als middel om raad te vragen. Ook werden en worden maskers veel gebruikt in het theater, zoals bijv. in, reeds bovenvernoemd, Japan het Noh-theater, de Koreaanse Hahoe-maskers en - dichter bij huis - natuurlijk de Commedia dell'Arte-voorstellingen. Maar ook carnavalvierders - all over the world - dragen maskers.

Maskers zijn één van de oudste cultuurvoorwerpen en hadden bij primitieve volkeren een magische en religieuze betekenis. Ze werden gebruikt als afweermiddel in de strijd tegen ziekten, onheil en oorlog maar ook als hulpmiddel bij vruchtbaarheids~ en inwijdingsrituelen, zelfs bij de herdenking van afgestorven voorouders kregen ze een belangrijke plaats (denk hierbij aan de dodenmaskers).
Vandaar dat maskers in vele volkskunsten terug te vinden zijn. Gemaskerd bal, carnaval, toneelvoorstellingen, maskers betekenen hier vermommen, wegmoffelen van de eigen persoon en persoonlijkheid, aan het oog onttrekken of gedeeltelijk verbergen van de werkelijkheid.

Het dragen van maskers gebeurt meestal tijdens rituelen en/of feesten en is erg cultuurgebonden. Elke cultuur heeft haar eigen rituelen en de maskers zijn ook volgens eigen symbolieken. Maskers worden in tegenstelling met beelden veel vaker beschilderd. De kleurstoffen zijn van minerale oorsprong (wit van rivierkalk), van vegetale oorsprong (rood van sap van wortels, blauw van de dallé~boom, zwart van houtskool)... . Sinds de contacten met de Europeanen is was~blauw zeer gegeerd en meer recentelijk worden ook allerlei industriële verfstoffen gebruikt. Verven worden aangebracht met de vingers, veren, stukjes textiel, enz. Rood, wit en zwart zijn de meest voorkomende kleuren gevolgd door blauw. De symbolische betekenis van de voornaamste kleuren verschilt van volk tot volk. Zo bijvoorbeeld houden de Yoruba (Nigeria) bij uitstek van indigo~blauw. De kleur houdt verband met water en licht. Rood is een agressieve kleur en dus die van de donder~ en bliksemgod Shango. Zwart is de kleur van de ambivalente god Eshu. Bij de Igbo (Nigeria) zijn figuren van de Mbarischrijnen beschilderd. Lichte kleuren staan voor het mooie, het goede; donkere kleuren voor het duistere, het vreesaanjagende, het lelijke.