|
 

 


Maskers van het verleden.


Een
aantal maskers die je kunt vinden in Venetië zijn eerder beroemde
maskers die door de eeuwen heen gedragen zijn in de fantasie en
traditie van het Carnaval van Venetië. Andere maskers werden niet zo
beroemd, of werden niet gebruikt voor karakterrollen door de
Commedia dell' Arte, maar ze zijn nog steeds zo fascinerend en
levend in de kunst en gedachten. Het liefste zou ik door de nauwe,
mistige straten van het van de 14e eeuw wandelen. Iedereen vermomd,
lachende mensen, pratend met elkaar, een glas wijn hier, en dansje
daar. Zo was het Carnaval in Venetië.
Heden ten dage zullen
dezelfde vermomde mensen jou verwelkomen als je de Rialto brug
passeert, of door Campo Santa Margarita loopt. Met het enigste
verschil dat tegenwoordig de meeste toeristen een camera meenemen om
thuis de mooie momenten te bekijken.



Geschiedenis.
Maskers:
Het
maken van maskers en masker festivals zijn de oudste en de meest
geëerde Italiaanse tradities die verbonden zijn met de oudste riten
van het Carnaval, het feest dat de Lente voorspelt, en met het
Italiaanse theater.
Meer dan 1000.000 mensen komen ieder jaar naar
Italië in februari om het Carnaval te vieren in de weken voor dat de
lente gaat beginnen..
Om een goede kijk te krijgen in het verleden zou je de film "Much
ado about nothing" van Shakespeare moeten bekijken uit 1992.
Je krijgt dan een idee van de prachtige gemaskerde bals met typische
Maskers uit die periode, met als achtergrond een
prachtige Toscaanse villa in de 17e eeuw.

Magische
maskers.
In navolging van de maskerades en het jaarlijkse
Carnaval, worden maskers heden ten dage gebruikt in
theatergezelschappen en toneelscholen, om te laten zien dat masker
spelers kunnen helpen om een karakter vorm te geven. Als je namelijk
een neutraal masker draagt, zonder expressie van het gezicht, dan
moet de acteur de rest van zijn lichaam gebruiken om het karakter
vorm te geven die hij/zij speelt. Door een masker op te zetten wordt
er een nieuw karakter gecreëerd. Het oude kan jong worden, en de jonge oud.


Er
zit magie in het masker.


Venetiaanse maskers zijn
wereldberoemd en worden nog op een traditionele manier gemaakt.
Papier~maché, dan zijn ze heel licht en kunnen gemakkelijk gedragen
worden of gebakken van keramiek zodat ze als sier aan de wand
gehangen kunnen worden. Ieder masker is uniek en met de hand
versierd en gesigneerd. Sommige maskers
zijn juweeltjes van binnenhuis vreugde. Zij creëren fantastische
muurdecoraties voor thuis, kantoren, hotels, clubs, scholen en
restaurants.


Je hebt maskers van echt goud en
zilveren blad, gemixte goud en zilver, bronzen effecten, antiek
goud, antiek wit, geëtst of getekend van tekeningen van Leonardo da
Vinci, of Michelangelo, tot schilderingen van Leonardo, Michelangelo,
Hogarth, Botticelli, Caravaggio, Bosch. Maskers van de commedia
dell'Arte en andere historische karakters zijn verkrijgbaar in alle
afwerkingen zoals hiervoor beschreven is, zowel als de traditionele
fantasie ontwerpen in zwart, rood, en goud.




De
oorsprong van het masker?
Het gebruik van maskers is al zo
oud als de mensheid. Overal ter wereld werden maskers gemaakt en
gedragen: Afrika, Noord-Amerikaanse Indianen, bij de Azteken in
Mexico, op Bali, het Javaanse Wayang Topeng, het Japanse Noh-theater,
enzovoort. Vaak is sprake van rituele maskers. Door het dragen van
het masker en de daaraan verbonden rituelen verloor de drager zijn
eigen “ik” en kwam in contact met de geestenwereld; de wereld waarin
voorouders en natuurgeesten leven. Met de rituelen werden de geesten
gunstig gestemd, zodat er bijvoorbeeld een goede oogst gevraagd kon
worden of genezing van ziekte.

In Europa kennen we maskers bij
diverse Carnavals en winterfeesten. De oorsprong daarvan is ook al oeroud; oorspronkelijk hadden ook die
feesten een diepere rituele betekenis. Voor theatervoorstellingen
zijn maskers in Europa gebruikt in de het Griekse en latere Romeinse
theater. Ze waren een essentieel onderdeel van de voorstelling en
werden oorspronkelijk gebruikt om de uitdrukkingen van de personages
te vergroten. Later ontdekte men dat het masker ook kon fungeren als
geluidversterker, door de mond in de vorm van een toeter te maken.
Het Latijnse woord “persona”, waar ons woord “persoon” van is
afgeleid, betekent “masker”!
In de zestiende eeuw ontstond in
Italië een theatervorm, de Commedia dell’Arte, waarbij gebruik werd
gemaakt van halfmaskers. Dat zijn maskers, waarbij de mond vrij
blijft, zodat je ook kunt praten (of je tong uitsteken…). Bij deze
vorm van theatermaken werd veel geïmproviseerd, maar de personages
en hun maskers lagen vast. Zoals steeds dezelfde Jan Klaassen in de poppenkast weer andere
dingen beleeft. Mede onder invloed van de theaterschool van Jacques Lecoq in Parijs
worden maskers tegenwoordig weer meer als trainingsmiddel gebruikt
bij diverse acteursopleidingen. Overigens spreken we bij theater van een “personage” en we noemen
dat ook wel een “rol”. Dat laatste woord komt van de eerste
niet-kerkelijke toneelstukken in onze omgeving, waarvan de tekst
vast lag. Dat was aan het eind van de Middeleeuwen en de
boekdrukkunst was nog net niet uitgevonden. Voor iedere acteur
werden de teksten op een aparte rol papier geschreven.



Maskers zijn
middelen om een deel van het gezicht, het hele gezicht of het hele
hoofd te bedekken. Zij worden gebruikt om iets uit te beelden of als
vermomming. Een maskervoordracht verbeeldt of ondersteunt een
menselijke activiteit, soms grensoverschrijdend, zoals een trouwerij
of begrafenis en soms spiritueel zoals het bezweren van
bovennatuurlijke krachten of juist als middel om raad te vragen. Ook
werden en worden maskers veel gebruikt in het theater, zoals bijv.
in, reeds bovenvernoemd, Japan het Noh-theater, de Koreaanse
Hahoe-maskers en - dichter bij huis - natuurlijk de Commedia
dell'Arte-voorstellingen. Maar ook carnavalvierders - all over the
world - dragen maskers.
Maskers zijn één van de oudste cultuurvoorwerpen en
hadden bij primitieve volkeren een magische en religieuze betekenis.
Ze werden gebruikt als afweermiddel in de strijd tegen ziekten,
onheil en oorlog maar ook als hulpmiddel bij vruchtbaarheids~ en
inwijdingsrituelen, zelfs bij de herdenking van afgestorven
voorouders kregen ze een belangrijke plaats (denk hierbij aan de
dodenmaskers). Vandaar dat maskers in vele volkskunsten terug te vinden zijn.
Gemaskerd bal, carnaval, toneelvoorstellingen, maskers betekenen
hier vermommen, wegmoffelen van de eigen persoon en persoonlijkheid,
aan het oog onttrekken of gedeeltelijk verbergen van de
werkelijkheid.

Het dragen van maskers gebeurt meestal tijdens
rituelen en/of feesten en is erg cultuurgebonden. Elke cultuur heeft
haar eigen rituelen en de maskers zijn ook volgens eigen
symbolieken. Maskers worden in tegenstelling met beelden veel vaker
beschilderd. De kleurstoffen zijn van minerale oorsprong (wit van
rivierkalk), van vegetale oorsprong (rood van sap van wortels, blauw
van de dallé~boom, zwart van houtskool)... . Sinds de contacten met
de Europeanen is was~blauw zeer gegeerd en meer recentelijk worden
ook allerlei industriële verfstoffen gebruikt. Verven worden
aangebracht met de vingers, veren, stukjes textiel, enz. Rood, wit
en zwart zijn de meest voorkomende kleuren gevolgd door blauw. De
symbolische betekenis van de voornaamste kleuren verschilt van volk
tot volk. Zo bijvoorbeeld houden de Yoruba (Nigeria) bij uitstek van
indigo~blauw. De kleur houdt verband met water en licht. Rood is een
agressieve kleur en dus die van de donder~ en bliksemgod Shango.
Zwart is de kleur van de ambivalente god Eshu. Bij de Igbo (Nigeria)
zijn figuren van de Mbarischrijnen beschilderd. Lichte kleuren staan
voor het mooie, het goede; donkere kleuren voor het duistere, het
vreesaanjagende, het lelijke.




  

 |