Tristan en Isolde (Cornish:Tristan ac Yseult) is een Keltische legende.
Het is een veel gebruikt thema, waarbij de geliefden op het eind in elkaars armen sterven. Het is mogelijk dat William Shakespeare zijn Romeo en Julia op deze legende baseerde. Hoewel het zeker is dat Shakespeare hem baseerde op Thisbe en Pyramus, een oude griekse mythe.
Het verhaal is tevens gebruikt door Richard Wagner voor zijn opera Tristan und Isolde.
In een manuscript in de Österreichische Nationalbibliothek te Wenen staat een fragment van 130 regels van een Middelnederlandse vertaling.

In 2006 kwam er een Amerikaanse verfilming:

Oorsprong:

Het verhaal van Tristan en Isolde is van Keltische oorsprong en werd vermoedelijk neergeschreven in de 12de eeuw in het Frans. Het verhaal is over heel Europa bekend. Vele jonge schrijvers gebruiken 'Tristan en Isolde' als inspiratiebron (vb: Ed Franck).
De oorsprong van de Tristanlegende moet gezocht worden bij de Picten - een Keltisch volk uit Noord-Schotland.
De Keltische volkeren van Ierland, Wales, Cornwall en Bretagne hebben daarna bijgedragen aan de ontstaansgeschiedenis van deze legende die in eerste instantie alleen mondeling werd overgeleverd door beroepsvertellers. Later, in de 12e eeuw wordt ze door meerdere mensen op schrift gezet. Eilhart van Oberg schrijft tussen 1170 en 1190 zijn "Tristant", de enige complete versie van de legende, die het verhaal dicht bij de oorspronkelijke bronnen houdt. Het grote succes heeft het verhaal te danken aan de versie van Luce del Gat genaamd "L'estoire de Monseigneur Tristan", ook wel "Tristan en prose" genoemd.
Het geschil tussen koning Mark en Tristan wordt van een feodaal geschil tussen vazal en heer omgezet in een verhaal van een dappere held en een laffe verrader. Het verhaal wordt aangevuld met een aantal ridderlijke avonturen en heeft zich hiermee een plaats veroverd in de gemeenschap van koning Arthur. Tristan blijft in deze verhalen echter alleen een gast.
Hij verblijft meestal voor kortere of langere tijd aan het hof van koning Arthur om deel te nemen aan een steekspel, of om rust te vinden na een zware krijgstocht.

Het Filmplot:

In de vroege middeleeuwen na de Romeinse bezetting, heerst er verdeeldheid onder de Britse stammen. De Ieren die geen last hebben gekend van de Romeinse onderdrukkers profiteren hiervan en komen geregeld naar het Britse schiereiland Cornwall om goederen te plunderen. Bij één van die overvallen komen ook de ouders van Tristan van Aragon om het leven. De jongen wordt meegenomen door zijn oom Heer van Marke en wordt aan het hof van D'or verder opgevoed. Negen jaar verder is Tristan opgegroeid tot een van de beste strijdkrachten onder koning Marke.

Opnieuw vallen de Ieren binnen om jonge slaven te halen en ze weten tot het kasteel van Marke door te dringen en nemen de meeste jongeren mee. Er wordt hulp van anderen stammen ingeroepen om de jongelingen vrij te krijgen. Dit lukt onder leiding van Tristan. Ook weet Tristan de Ierse leider Morholt te doden maar kan niet voorkomen dat hij zelf ook gewond raakt. Zijn medestrijders denken dat Tristan ook dood is en laten hem afvaren in een vissersboot (een oud Keltische gebruik) die voor de kust van Ierland terechtkomt en wordt ontdekt door Isolde en haar hulp Bragnae. Ze merken dat hij nog leeft en met medicijnen en kruiden weten ze zijn wonden te helen. De twee raken tot elkaar aangetrokken. Maar de Ierse koning is op zoek naar het lichaam van Tristan en daarom moet hij zo gauw mogelijk vertrekken.

Als Tristan weer terug is in Cornwall is het ongeloof groot dat hij nog leeft maar er heerst vooral blijdschap dat hij er weer is. Nadat de Ierse koning Donnechad een nederlaag geleden heeft op de Britten, verzint hij een list en organiseert een toernooi voor de vrede en de winnaar krijgt de hand van zijn dochter Isolde. In naam van koning Marke neemt Tristan deel en wint dit toernooi maar wist niet dat hij de vrouw die hem op het strand gered had zou aantreffen. Isolde is blij met haar winnaar maar niet voor lang nadat ze hoort dat ze de bruid wordt van Heer Marke. Ook na de huwelijksceremonie blijven Tristan en Isolde zich tot elkaar aangetrokken voelen en blijven in het geheim afspreken. Als koning Marke erachter komt, zegt hij tegen beiden dat hun liefde de ondergang van zijn rijk wordt. Tristan laat Isolde verstoppen, om het daarna opnieuw op te nemen tegen de Ieren. Deze keer wordt hij dodelijk getroffen en zakt in elkaar bij de oude Romeinse brug, waar hij in de armen van Isolde sterft.

Het Verhaal:

Isolde wordt per schip overgebracht van Ierland naar Cornwall, waar ze tegen haar zin moet huwen met de oudere koning Marke. De jonge ridder Tristan escorteert haar daarbij. Wanneer de kust van Cornwall in zicht komt, stuurt Isolde haar vertrouwelinge Brangäne naar Tristan om hem te vragen haar op te komen zoeken, maar hij weigert. Isolde is woedend en voelt zich beledigd door Tristans gedrag.

Isolde vertelt Brangäne hoe Tristan, nadat hij met haar geliefde had gevochten en hem had gedood, bij haar kwam met de vraag of zij, als beoefenaar van de genezende kunsten, zijn wonden wou verzorgen. Eerst wilde zij hem, uit wraak vermoorden, maar uiteindelijk werd ze verliefd op hem. Nu voelt ze zich bedrogen omdat hij haar naar een liefdeloos huwelijk leidt.

Brangäne probeert haar te troosten en brengt haar in herinnering dat haar moeder een krachtige liefdesdrank heeft meegegeven, maar Isoldes oog valt op een ander flesje in de kist, waarin een dodelijk gif zit. Isolde vraagt Brangäne gifdrank klaar te maken voor haar en voor Tristan, en stuurt haar er opnieuw op uit om Tristan te halen. Wanneer Tristan uiteindelijk naar haar verblijf komt, biedt ze hem een verzoeningsdrank aan. Samen drinken ze. Tristan is ook verliefd op Isolde, maar beiden weten ze dat hun liefde onmogelijk is. Tristan vermoedt wel dat de drank vergiftigd is, maar het maakt hem niet uit, hij drinkt het toch op. Brangäne heeft in de tussentijd echter gifdrank en liefdesdrank omgewisseld en Tristan en Isolde vallen in elkaars armen.

Aangekomen bij koning Marke worden de twee gescheiden. Wanneer koning Marke op jacht is, plant Isolde een afspraak met haar geliefde. Brangäne vertelt Isolde dat zij Melot, een vriend van Tristan, ervan verdenkt dat hij hen aan Marke zal verraden. Isolde wil niets van Brangänes verdenkingen horen. Wanneer ze Tristan ziet, vallen de geliefden in elkaars armen. Dan stormt Kurwenal (dienaar van Tristan) binnen en waarschuwt het tweetal dat koning Marke op weg is. Marke is inderdaad gewaarschuwd door Melot. Kurwenal probeert Tristan ertoe te brengen zich in veiligheid te brengen, maar helaas is het al te laat. Melot komt binnnen, trekt zijn zwaard en daagt Tristan uit. Tristan raakt in het eropvolgende gevecht zwaar gewond.

Kurwenal brengt Tristan terug naar Bretagne, waar Tristan vandaan komt. Hij probeert hem te wekken uit een diepe slaap. Heel langzaam ontwaakt Tristan, hij denkt aan niets anders dan aan Isolde. Kurwenal troost hem met de boodschap dat hij iemand heeft gestuurd om Isolde naar Bretagne te halen. Wanneer Isolde aankomt, waarschuwt Kurwenal zijn meester. Kurwenal vertrekt om zijn meester alleen te laten met zijn geliefde. Tristan herleeft, hij springt op van zijn bed en rukt al zijn verbanden los. Hij is hier echter nog veel te zwak voor en al de opwinding is hem te veel. Wanneer Isolde binnen komt, zakt hij in elkaar en sterft in haar armen.

Koning Marke is met zijn ridders Isolde achtervolgd naar Bretagne. Zo gauw ze landen stormen ze door naar het kasteel. Er volgt een gevecht waarin Kurwenal Melot doodt, maar wel ten koste van zijn eigen leven. Hij zakt ineen en sterft naast zijn meester. Brangäne vertelt haar meesteres dat de koning gekomen is om haar vergiffenis te schenken, ze heeft hem verteld van de liefdesdrank. Isolde hoort haar niet meer, ze zakt levenloos ineen op het lichaam van haar geliefde. De twee geliefden worden in de dood verenigd.

Brangwaine vertelt Mark het verhaal van de toverdrank en de koning besluit om de geliefden in twee kapellen naast elkaar in Cornwall te begraven. De takken van de planten op hun graf verstrengelen zich ten teken van hun eeuwige liefde.