IJzerhard - "Verbena officinalis".
     

Verbena officinalis is een winterharde kruidachtige vaste plant met een hoogte van 60 cm tot 1 meter. De stengel is iets harig, geribd, vierkantachtig, bij de bovenkant vertakkend en glanzend donkergroen. De bladeren zijn glimmend, iets harig, generfd, smal met gelobde randen en donkergroen. De bloemen verschijnen vanaf de midzomer op aren en zijn klein, buisvormig en vaal-lila.

IJzerhard kan binnen worden gekweekt, maar houdt van een vruchtbare, goed gedraineerde leemachtige bodem en een plaatsje in de zon of lichte schaduw. Vermeerdering kan door zaaien in de lente bij 18-21 graden, het ontluiken gaat onregelmatig en kan 3-4 weken duren. De blaadjes kunnen worden geplukt wanneer u wil, wanneer de plant bloeit, snij deze dan geheel af om te drogen.

De bladeren kunnen in de keuken, voor cosmetica en als geneeskruid gebruikt worden.
Gebruik de plant wel behoedzaam.

De geslachtsnaam 'verbena' of 'verbenaca' is afgeleid van de naam die algemeen werd gebruikt door de Romeinen voor planten die gebruikt werden op altaren en betekent zoiets als 'heilige twijg'.
De soortnaam 'officinalis' duidt op een al van oudsher bekende geneeskrachtige werking.
De Nederlandse naam IJzerhard dankt de plant aan het feit dat men haar lang heeft beschouwd als een van de beste middelen bij verwondingen door ijzeren wapens. (Riddertijden).

Volksbenamingen:

Duivengras
Eizen
Hardijzer
IJzerkruid
Kerckkruyd
Pleuriskruid
Ridderblad
Strooikruid
Venuskruid

Verbena officinalis is een overblijvende plant uit de IJzerhardfamilie en kan een hoogte van 1 meter bereiken.
Dit kruid heeft een dunne opgaande stengel, aan de onderkant verhout de stengel zich.
De bloeiaren beginnen in de bladoksels en de bloemen zijn zachtroze tot violet.
De bloeitijd loopt van juni tot in de herfst.
De bloeiaren zijn tenger, maar taaie en buigzaam. Hierdoor doorstaan ze zware stormen.
Binnen de soort kan het blad verschillende vormen aannemen.
De plant geurt niet en smaak onaangenaam bitter.
In de Benelux is IJzerhard nogal zeldzaam.
Het groeit meestal langs wegkanten, bij muren, heggen en braakgronden.

IJzerhard is het enige kruid dat zowel voor Keltische druïden als Angelsaksische sjamanen heilig was. Deze volkeren beschermden zich ermee tegen boze geesten.
De plant heeft een grote geneeskrachtige werking bij verwondingen en geldt tevens als kalmerend middel.
IJzerhard is van oudsher een begeleider van menselijke nederzettingen en het komt oorspronkelijk uit de Middellandse Zeegebieden.
Zowel de Grieken als de Romeinen was IJzerhard een heilig kruid.
Zij gaven het veel bijnamen als 'Tranen van Isis' of 'Tranen van Juno'.
Het kruid was ook gewijd aan Venus.
Priesters droegen vaak een krans van IJzerhard, ter ere van de Godin.

In Rome plukte men IJzerhard op een heilige plaats rondom het Capitool, om er de priesterssen mee te omkransen.
Volgens "Plinius de Oudere" was er voor de Romeinen geen kruid zo heilig als IJzerhard.
Ook de Perzen, Egyptenaren, Kelten en Germanen beschouwden het kruid als heilig.
In Perzië werd het kruid gebruikt ter aanbidding van de Zon.
Bij de Egyptenaren was het aan Isis gewijd.
Bij de Kelten genoot de het kruid "door hen 'ferfaen' genoemd", een groot prestige.
De druïden gebruikten IJzerhard bij voorspellingen en devinaties en voordat ze het kruid oogsten brachten zij offers aan Moeder Aarde.
Ook de Keltische barden tooiden zich met het kruid, om daardoor goddelijke inspiratie te krijgen.
Die rituele feestelijkheden gebeurden in de lente bij de opkomst van Sirius (de Hondsster) en bij een Maan - en Zonloze hemel.
De Germanen gebruikten het kruid tijdens hun offergaven, vooral als er oorlog gevoerd werd of wanneer er vrede gesloten werd.

Tijdens de Middeleeuwen werd het vaak door magiërs gebruikt.
Zij beschouwden het kruid als een tovermiddel om maliënkolders en pantsers ondoordringbaar te maken. Heksen en druïden gebruikten de plant eveneens in allerlei magische recepten.
Voor hun voorspellingen en hun offers wilden zij alle krachten van de plant bewaren.
Daarom moest deze op een bepaalde manier door hen geoogst worden.
Zij gebruikten hiervoor een gouden of zilveren sikkel, en voerden de gepaste rituelen natuurrituelen uit.
Dit gebeurde in de periodes tijdens opkomende maan.
Dit gebruik ging meestal uit van de hogere druïde klasse en mocht niet door gewone handen gebeuren.
Tijdens de middeleeuwen werden de kinderen, bij hun doopsel, met het kruid omwonden, om ze hard te maken voor het leven. Dit werd natuurlijk niet in dank afgenomen door de "kerk".
IJzerhard zou, naar men meende, ook het kwade weren.
Door de Kelten en Germanen werd het IJzerhard ook als geneeskundig kruid gebruikt.

Inhoud van de plant:

Veel bitterstoffen
Veel looistoffen
Wat etherische olie
Saponinen
Alkaloïden
Wat slijmstoffen
Vitamine C
Glycosiden (o.a. verbenine en aucubine)

Werken met IJzerhard.

Volgende artikels werden voornamelijk samengesteld door G. van Elteren herbasanitas nl.

Neurologisch:

IJzerhard is effectief tegen krampen, vooral voor de achterhoofdszenuw, dus zeer geschikt voor migraine, whiplash, hoofdpijn en slapeloosheid.
Het versterkt en ondersteunt het zenuwstelsel bij allerlei neurotische klachten, duizeligheid,  hartkloppingen, stress, depressies, hysterische buien, enz... .

Constitutie:

Goede weerstandsplant, algeheel versterkend na een ziekte en bevalling, wekt koorts op en bestrijdt hierdoor infecties.
Bij nerveuze spijsverteringsklachten, stimulering van de gal en lever door bitterstoffen.
Verder een regulerende werking op de hormoonhuishouding, menopauzeklachten, wekt de menstruatie op, maar niet in de dezelfde essentie als Rozemarijn.

Resterend:

IJzerhard wekt barensweeën op, stimuleert de productie van moedermelk en werkt bij neurasthenie (zenuwzwakte).
Het kan gebruikt worden als middel om de mond mee te spoelen bij cariës en ziekten van het tandvlees en een slechte adem.

Het gebruik van IJzerhard:

De Ø (moedertinctuur) wordt gemaakt van de bovengrondse delen, plukken vlak voor de bloei, wel eerst drogen i.v.m. het hoger gehalte aan werkzame stoffen.
De thee die je ervan zet heeft een zeer bittere smaak, voeg dus voldoende zoetmiddel toe.
Deze thee kan eveneens gebruikt worden als kompres op het voorhoofd, bijvoorbeeld bij migraine of bij eczeem, alsook bij schurft.
Gorgelen bij een slechte adem, tandbederf en bij een slijmige keel.

Let op!

Vermijdt IJzerhard gedurende de eerste maanden van de zwangerschap!

Goede combinaties:

Bij de behandeling van depressies gaat IJzerhard goed samen met Glidkruid, Valeriaan, Haver en Orchidee Vrouwenschoentje.
Bij een beginnende verkoudheid samen met Duizendblad.

Een ervaring met IJzerhard:

Gegeven aan een vrouw van 37 jaar met een whiplash, die ook aanvallen van migraine had. Verbena Ø (moedertinctuur) in een dosis van 15 druppels 3 maal per dag.
Voor de migraineaanvallen Chrysanthemum Ø (moedertinctuur) in een acute dosis.
De vrouw vermeldde een grote verbetering van haar klachten.

Een paar Recepten.

IJzerhardwijn bij anemie:

100 gr IJzerhardwortel en de schil van één of meerdere Sinaasappels 24 uur laten marineren in een liter rode wijn van betere kwaliteit.
Filtreren.
Deze wijn wordt bij kleine glaasjes tegelijk gedronken vóór de maaltijden.

Kompres bij artritis, reuma, ischias en zenuwzwakte:

Een handvol verse IJzerhardbladeren en -bloemen aan de kook brengen in wat azijn.
Wanneer de azijn helemaal is verdampt, de plantendelen op een doek uitspreiden en
dit kompres warm aanbrengen op de plaats van de aandoening.

Aftreksel bij leverkwalen, keelinfecties en nierstenen:

100 gr IJzerhardbloemen -bladeren en -wortels, een half uur laten koken in een liter water.
Zeven in een vergiet.
Hiervan drie kleine kopjes per dag drinken
Bij keelpijn, met dit aftreksel gorgelen.

Kompres bij spit:

Het wit van een ei stijfkloppen.
Meng het met een lepel roggemeel.
Alles in een "bain-marie" verwarmen.
Een handvol verbrijzeld IJzerhardblad toevoegen en het kompres warm aanbrengen op de plaats van de aandoening.

Magie:

Geslacht: Vrouwelijk.
Planeet: Venus.
Element: Aarde.
Goden/Godinnen: Cerridwen ~ Mars ~ Venus ~ Aradia ~ Isis ~ Jupiter ~ Thor en Juno.
Krachten: Liefde, Bescherming, Zuivering, Vrede, Geld, Jeugd, Kuisheid, Slaap, Genezen.

Rituelen:

Priesters in het Oude Rome gebruikten IJzerhard om hun Jupiteraltaren te reinigen. Men maakte er een soort bezems van. Ook de druïden gebruikten het om te devineren, te versterken en te reinigen.
IJzerhard, ijzerkruid genoemd in oude kruidboeken, vormde niet alleen een onmisbaar bestanddeel van heksen- en toverkruiden. Heksen droegen ijzerhart als kousenband als ze op weg gingen naar de heksensabbat, omdat dit kruid onvermoeibaar maakt.
Als koord rond het middel gedragen kreeg de plant nog sterkere krachten.
Niet alleen heksen wisten van de kracht van ijzerhart. In vele streken in ons land en ook van Nederland en Duitsland droegen jongeren in vroeger jaren kousenbanden van ijzerhard of ze stopten een stukje van de plant in hun schoenen.
In tijden waarin afstanden aangegeven werden met "boogscheuten" of in "uren gaan", een machtig en nuttig middel.

Niet alleen de heksen ((kruidenvrouwen(mannen)), maar ook het gewone volk hadden alle vertrouwen in deze plant.
De Verbena werd zelfs wel heilig ijzerkruid genoemd en gold als venuskruid met wondere krachten, vooral op het gebied van de liefde. Maar in dat geval moest men de plant plukken voordat ze door de zon of de maan beschenen was en vooral voor de opkomst van planeet Sirius.
De aldus verworven plant bracht alleen maar zegen. Wie zich met het sap inwreef, kreeg alles wat hij wenste en niet alleen op het gebied van de liefde.
In oude boeken staat bij de verbena geschreven: «En daar men gewoonlijk veel geld wenst, werden zulke ingezalfden gewoonlijk zeer rijk ».

IJzerhard werd ook wel gedroogd en in huis gelegd, het zou welvaart brengen.
Op akker of wijngaard verstrooid, brengt het een goede oogst.
De wortel bij de druiven geplant, garandeert een prima druivenjaar en kinderen die rond de hals een amulet van ijzerhart dragen, krijgen een wakkere geest en een goede inborst.
In Griekenland vindt men nu nog Verbena als gelukskruid aan de deuren van de veestallen en op die plaatsen waar men de kwetsbare zijderups kweekt.

Wie nog eens hoopt een grote schat te vinden heeft het heel makkelijk (volgens de mythe).
Gewapend met een Verbena die op de juiste wijze, bij de juiste maanstand geplukt is, moet hij in de St Jorisnacht op zoek gaan.
Beroepsdieven wachten over het algemeen niet op schatten die maar tijdens één nacht van het jaar te vinden zijn. Die gaan altijd op zoek en gebruiken daarbij Verbena, het kruid dat alle sloten opent. Of nog beter, zij gaan met een dievenhand op stap.
In die tijd was het nog mogelijk om aan een dievenhand te geraken. Men moest er voor naar het galgenveld. Wie het aandurfde sneed dan de hand van een gehangene af, stopte deze in een aarden pot waarin een mengsel zat van kaneel, salpeter, zout en peper.
Na veertien dagen werd de hand er weer uitgehaald en in de zon gedroogd.
Als echter het weer niet wou meewerken kon men de hand ook drogen in een oven maar die moest gestookt worden met varenzaad en ijzerhard.
Het is allemaal wat luguber maar de dief die zulke dievenhand in zijn bezit had, kon overal binnenkomen.

Meer informatie en verhalen over ijzerhard kun je vinden in verschillende boeken, waaronder o.a.: "Compendium van Rituele Planten in Europa, De Cleene en Lejeune (met name historisch gebruik en mythen en legenden)" alsook "Heksenkruiden en Toverplanten (Gertrud Scherf)" om hier maar een paar Nederlandstalige werken te vermelden.

IJzerhard		Verbena officinalis
IJzerhardfamilie	Verbenaceae
		KD
	SOORT PLANT: Kruid. LENGTE: 0,30-0,75mtr. LEVENSDUUR: Overblijvend. BLOEMKLEUR: Vaal-lila. BLOEIMAANDEN: Juni - oktober. BODEM: Vochthoudend tot vrij droog. Voedselrijk. Kalkhoudend. Goed doorlatende grond en stenige vlakten.	SCHADUWTOLERANTIE: Zonnig. GROEIPLAATSEN: Ruigten, ruig grasland, muren, hagen, spoorwegen, stenig braakland, rotsen, bermen, langs paadjes aan de voet van krijthellingen, hooggelegen uiterwaarden, beweide zandige dijken. VERSPREIDING: Wereldwijd in gematigde en warmere streken. NEDERLAND: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg en het Deltagebied, zeldzaam langs de grote rivieren en hier en daar in het IJsselmeergebied. Elders zeer zeldzaam. BELGIE: Vrij algemeen, zeldzamer in kleigebieden.