Kalmoes:
{ACORUS CALAMUS}
Kruiden die in de polders vinden zijn,
Moerasplant, Vijverplant, Aquariumplant.

In de volksmond ook wel Zwanenbrood en Kalmus genoemd.
Gebruikt wordt het als een thee. Gemaakt van de gedroogde wortelstokken die ontdaan zijn van de bladeren en vezelwortels.
Gedroogd en gesneden in stukjes van 10-15 cm lang.
Moet snel gedroogd worden.
Kan ook in een oven gedroogd worden bij lage temperatuur.
Werkt goed tegen een opgeblazen gevoel en brandend maagzuur.
Ook te gebruiken tegen een slechte smaak in de mond.

Waarschuwing: Oogsten in september en oktober; alleen meerjarige wortelstokken gebruiken.
Lid van de Aronskelkfamilie, en net als veel van zijn familieleden giftig.
Een waterplant die wordt aangetroffen in sloten met stilstaand water.
De ondergrondse wortelstok kan een lengte van 150 cm bereiken, van waaruit lange uitlopers naar beneden groeien.
In Europa schiet de plant geen zaad, maar vermeerderd zich via de wortelstok.

Uit de wortelstok groeien vlezige, zwaardvormige, rechtopstaande bladeren in stevige bundels die tot 100 cm lang worden, aan het eind van de ondergrondse wortel ontstaat een bloeistengel die een stevige, cilindrische bloeikolf draagt van 10 cm lengte, die dicht bezet is met groengele bloemetjes.
In België en Nederland een tamelijk beschermde plant, maar regionaal nog algemeen aanwezig.

Wordt al genoemd in oude Egyptische teksten, in hoeverre het medicinaal werd gebruikt in onbekend, wel werd de aromatische olie uit de wortel gebruikt in parfums.
Zelfs in de christelijke bijbel wordt Kalmoes vermeldt, in Exodus 30:22-38, worden de grondstoffen opgegeven om een heilige zalfolie en heilig reukwerk te bereiden, in de zalfolie komen mirre, kaneel, kalmoes, kassia en olijfolie voor.
Ook Dioscorides noemt het kruid.
Zou zijn ingevoerd uit Azië door de Tartaren om hun drinkwater te zuiveren.
Pas rond 1590 komt het in grote getale voor in o.a. Duitsland, in Engeland werd het rond 1596 geïntroduceerd.
Binnen de traditionele Islamitische geneeskunst werd/wordt het toegepast bij maagzweren, leverinfecties, en in een kompres zou het een zweer aan de vinger van Mohammed hebben genezen.
In de Middeleeuwen werd de plant toegepast als middel tegen de pest.
Ook strooide men het gesnipperde blad op de vloer zodat er een heerlijke geur ontstond.
Kalmoes wordt veel toegevoegd aan allerlei kruidenbitters o.a. aan Sonnema Berenburg en likeuren.

Volksbenamingen:

Maagwortel
Zwanenbrood
Kalmus

Van de drogerij kan op de gebruikelijke wijze een aftreksel bereid worden, gebruik 10 g wortel op een halve liter water.

De gedroogde wortel wordt gebruikt om etherische olie van te maken en moedertinctuur.
Voor de maaltijd genomen is Kalmoes eetlustopwekkend, na de maaltijd bevordert het de spijsvertering.

Kalmoestinctuur wordt toegevoegd aan tandpoeders, het versterkt het tandvlees en reinigt het mondslijmvlies.
Men kan bij een slechte adem op de wortel kauwen.
De wortelstok kan gekonfijt worden en in India wordt de damp van Kalmoesolie gebruikt als insectenbestrijder, bepaalde soorten worden er steriel van.

Let op!
De Europese en Aziatische versie van de plant bevatten het kankerverwekkende cis-asaron, alleen de vorm die in Noord-Amerika en Siberië voorkomt is vrij van deze stof.
De meeste medicinale preparaten die van Kalmoes gemaakt worden zijn ontdaan van deze inhoudsstof die overigens alleen in grote hoeveelheden schadelijk is, kijk wel uit met de etherische olie, gebruik deze niet medicinaal, enkel in een aromalampje.

Er bestaan zwakke aanwijzingen dat de Cree-indianen uit Noordwest-Canada de wortels van de Amerikaanse Kalmoes (Acorus americana, lijkt in bijna alles op de Acorus calamus) kauwden voor het hallucinogene effect.
Bij een hoge dosis veroorzaakt het visuele hallucinaties en andere op LSD gelijkende effecten.
De wortel wordt hiervoor gebruikt.
Er wordt aangenomen dat het werkzame bestanddeel bestaat uit alfa-asarone en bèta-asarone.
Er bestaat inderdaad overeenkomst in de chemische structuur tussen asarone en mescaline.
Er is echter nog geen bewijs geleverd voor de psychoactieve werking van het kruid.

De kalmoes is inheems in India en het zuiden van China.
De kalmoes komt tegenwoordig ook voor in Europa en Noord-Amerika, waar hij door de mens is ingevoerd.
De plant komt voor van de bergen tot in het laagland aan de waterkant van meren, vijver, sloten en blinde rivierarmen.
In Europa komt voornamelijk een triploïde vorm voor die zich alleen via de wortelstokken kan vermenigvuldigen.

De wortelstok kan worden gebruikt in de keuken als smaakmaker van diverse gerechten.
De wortelstok kan het beste in kleine hoeveelheden worden geconsumeerd omdat hij in grote hoeveelheden giftig is, en een hallucinogene werking heeft.
Hij smaakt bitter en kruidig en heeft een scherpe, aromatische geur.
De wortelstok bevat onder andere vitamine C, choline, koolhydraten, plantaardige gom, etherische olie en bitterstoffen.

In de kruidengeneeskunde wordt de kalmoes gebruikt voor de behandeling van spijsverteringsstoornissen, buikpijn, winderigheid en een slechte eetlust.