De Maretak
(Viscum Album)

De Maretak heeft geneeskundige krachten, wordt als versiering gebruikt en heeft magische krachten in zich. Het is een halfparasitaire plant die zich voedt met de sappen van een andere plant.

De maretak werd door de druïden veel aanbeden als de struik van de mare (droeve melding).
Men beweerde vroeger dat hij een heilzame kracht had om epilepsie te genezen en stimuleert darm- maag- en leverwerking.
Een Engelse en Canadese traditie die bestaat uit het kussen van geliefden onder een de mistletoe, die de harten zou openen voor mekaar en een mooie harmonische samenleving zou garanderen, mogen we zeker niet vergeten te vermelden als oud volksgebruik.
Omdat de maretak werd gezien als de bestrijder van het kwaad, werd er met kerstmis een maretak opgehangen. Elk meisje wat eronder liep, mocht worden gekust.
Men moest nadien de tak echter wel verbranden, anders werden de gekuste koppels vijanden van elkaar of raakte men nooit getrouwd.
Als men echter niet gezoend had onder de maretak, zou men in het aankomende jaar ook niet huwen. Het was dus een plicht van de man om een meisje onder de maretak te kussen.
In Frankrijk geeft men elkaar een Maretak op nieuwjaarsdag "Au gui l’an neuf".
Het sap van de bessen werd vroeger gebruikt voor het vervaardigen van de lijm, die op lijmstokken werd gestreken om zangvogeltjes te vangen.

Voor de Druïden, de Keltische priesters van de oude Galliërs en Brittanniërs, was niets zo heilig als een Maretak die op een eik groeide. Hij moest met eerbied en in de zesde maand (van de Keltische kalender) met een gouden mes gesneden worden. Poeder van deze takken zou de vruchtbaarheid bij vrouwen bevorderen. Tevens geloofden zij dat Maretak een middel tegen vergiftigingen zou zijn.
De maretak groeide niet vaak op eiken, maar als men er een ontdekt had, werd hij op een rituele manier geplukt. Dit gebeurde op de zesde dag van de maan, omdat deze dan zijn grootste kracht bezit.
Na alle voorbereidingen voor een offerfeest onder de eik, werd de maretak als panacee (universeel geneesmiddel) begroet en werden twee witte stieren naar de offerplek gebracht. Een in het wit geklede priester klom op de boom, sneed met een gouden sikkel de maretak af en gooide hem naar beneden waar hij in een witte doek opgevangen werd. Vervolgens werden de twee stieren geofferd, werd er gebeden, gedankt en gedanst.

De Kelten geloofden dat een drank vervaardigd uit maretakbessen en- blaadjes een middel zou zijn om de vruchtbaarheid van dieren te bevorderen.
De werking zou nog verhoogd kunnen worden, wanneer de maretak niet met ijzer in aanraking kwam en niet de aarde aanraakte, want beiden zouden de magische krachten van de plant teniet doen.
En geneeskrachtig is hij inderdaad, want twee stoffen in maretakextracten zijn met name verantwoordelijk voor verbetering van het immuunsysteem: lectinen en viscotoxinen.
Van de mistellectinen is ontdekt dat ze de celdeling remmen van tumorcellen.
De viscotoxinen blijken de wanden van tumorcellen te beschadigen zodat deze sterven.
Je zou verwachten dat deze werking ook giftig is voor gezonde cellen in het organisme zoals dat ook bij chemotherapie het geval is. Mogelijk is dit inderdaad het geval bij geïsoleerde lectinen en viscotoxinen. Dat blijkt echter niet zo te zijn wanneer er een extract van de gehele plant wordt gebruikt. De combinatie met de andere inhoudsstoffen blijkt de giftigheid te verminderen.

 

 

De maretak is dus reeds van oudsher een mythische plant.
Zo doen er zich dan ook, wereldwijd, vele gevarieerde mythische verhalen de ronde over de maretak.
In het Germaanse epos Edda wordt beschreven hoe de Germaanse god Loki de zonnegod Balder met een Maretak als lans gedood heeft:

"Loki, de onheilstichter onder de Germaanse goden, scheurde een maretak af en gooide deze naar Balder, god van licht en schoonheid. De maretak doorboorde hem, zodat hij dood omviel. Dit werd gezien als het grootste ongeluk dat over goden en mensen kwam.
De reden waarom de maretak Balder het leven ontnam, is omdat hij zelf van de wereldboom (Ygdrasil*) afgescheurd was. Deze grove daad is het symbool voor iets wat genezend had kunnen werken, maar door een respectloze ingreep in het tegendeel verkeerde. Gelukkig loopt het in de mythologie goed af. Freya, de moedergodin, lukt het, om haar zoon in het leven terug te brengen. De vreugdetranen die zij huilde over zijn terugkeer, veranderden in witte besjes op de maretak en zij kuste iedereen die onder een boom liep waarop een maretak groeide".

(*Ygdrasil is de levensboom uit het Noorse epos de Edda. De dauw die van de Ygdrasil neervalt brengt ieder wezen dat ontstaat het levenswater. Dit water is de drager van de levenskracht en brengt zo aan de mens ook zijn of haar levensenergie.
Alle mensen op aarde hebben hun vitale levenskracht aan deze boom te danken).

De gouden toverroede waarmee de Griekse held Aeneas toegang tot de Onderwereld verkreeg, zou een Maretak geweest zijn.
Als onderpand voor herrijzenis, de overwinning van de dood, speelt de maretak in het epos Aeneas van Vergilius een belangrijke rol. De Grieken verhaalden hier dus de 'gouden maretak':

 

 

 

De Griekse held Aeneas zou alleen in de diepte van de aarde af kunnen dalen, wanneer hij een tak van de boom met het gouden loof bij zich zou dragen.
Geleid door duiven ontdekt hij de maretak tussen twee kloven in de kroon van een steeneik.
De steeneik werd gezien als boom van de onderwereld, maar ook als boom van de wederopstanding.
Hij maakte de toegang tot de onderwereld mogelijk, maar ook de terugkeer.
De gouden maretak gold als symbool van het licht met behulp waarvan men het rijk van de dood kon overwinnen.

( Mistel, Maretak, Mistletoe, Kluwen, Vogellijm )

De relatie tussen berken en heksen is oeroud.
De naam "heksenbezem" voor die rare takkengroeisels in berken die wel een beetje op vogelnesten lijken komt daar ook vandaan. Vroeger dachten de mensen dat heksen op de takken van een berk waren gaan zitten en dat er op die plek dan rare takken gingen groeien en dat de bezems van die heksen daar van waren gemaakt.

De tijden van sprookjes en verzinsels zijn voorbij, maar de heksenbezem blijft een wonderlijk verschijnsel.
De oorzaak is een zwam, waarvan de sporen (zeg maar de zaadjes) zich nestelen in zachte of beschadigde stukken van de boomschors. Is zo'n stukje van de tak eenmaal besmet dan gaat die zich geweldig uitsloven om in leven te blijven. Er vindt een ware groei~explosie plaats. Het lijkt dus wel een soort van kanker. Op de zieke plek loopt een buitengewoon groot aantal knoppen uit, waardoor er heel veel takjes ontstaan. Het lijkt wel of er een bezem aan de tak groeit.

Heel vroeg in het voorjaar krijgt deze bezem ook al bladeren, ook al een gevolg van die snelle groei. Vaak zijn heksenbezems al groen, terwijl de rest van de boom nog kaal is. Onze voorouders stonden daar verbaasd naar te kijken en stelden vast dat de berk ongewone krachten bezat.

In bomen komt nog een ander soort woekering voor die ook heksenbezem wordt genoemd en die we kennen als de vogellijm of als de mistletoe of maretak van Asterix. Dit vreemde groeisel van altijd groene blaadjes en grote bessen is vaak volmaakt bolvormig. Vooral de lijsters zijn dol op de (witte) bessen. Deze bessen zijn nogal kleverig, zodat de vogels telkens hun snavels langs de takken moeten schoonvegen waardoor ze de zaden weer aan de takken smeren (vogellijm).

Ook midden in de winter is de maretak groen en dat boezemde natuurlijk vroeger veel ontzag in.
Terwijl de hele natuur afgestorven is, is de maretak volop in leven en daarom werd de maretak samen met de altijd groen blijvende dennenboom een symbool van het leven dat de dood overwint.
Symbool van de zon die terugkeert na de kortste dag van het jaar en symbool van het begin van een nieuwe levenscyclus.

Plantengallen  Galtypering  Heksenbezem

'Heksenbezems' zijn gallen op knoppen en takken waaruit allerlei kort spruitende en dicht op elkaar staande of hangende takken ontstaan. Meestal ontstaan deze vanuit één punt, soms zoals bij Ruwe berk (Betula pendula ) en Zachte berk (Betula pubescens) ook vanaf een dikkere tak die overmatig kortloten aanmaakt.
Eigenlijk geeft de typering 'heksenbezem' niet duidelijk aan, wat precies de galvorm is, en waar die gal te vinden is, maar meer een soort totaalbeeld van het gevolg van de galvorming. Daarom hier ook een plaatje van een gal op wilg (Salix spec.) die lijkt op een heksenbezem, maar waarvan de eigenlijke gal een 'weefspoel'~vorm heeft.
De schimmels uit de Heksenbezemorde (Taphrinales) veroorzaken niet uitsluitend op heksenbezems lijkende gallen.

Heksenbezem

Wat gaf de aanzet
tot dit rechtsomkeert,
dit in zichzelf verstrikt,
verstikt geraakte zijn?

Er was ruimte voorzien,
blad beloofd,
er zouden vogels komen
en ook de avondwind.

Wat deed hem uit de weg gaan,
waarom dit kopschuw wijken?
Alles immers om hem heen
wil naar de hemel reiken.

Zo, verworden tot warnest,
om eigen oorsprong gebald,
hangt hij in koud seizoen
kaal te kijk.

Mistletoe

Viscum album. In de Yule~periode (kersttijd) wordt mistletoe gebruikt als versiering en... de vrouw die onder zo'n bosje mistletoe staat, mag worden gekust. Een ritueel waarvan de betekenis verder gaat dan een kus alleen.

Mistletoe groeit halfparasitair op populieren, dennen en sparren, appel~ en perenbomen, lijsterbessen en linden. De plant woekert in bomen en vormt daar op de takken dichte bolvormige 'pruiken'. Het heeft wel wat weg van een slordig gemaakt kraaiennest. De pruik is licht geelgroen van kleur door de geelgroene stelen en de licht olijfgroene kleur van het leerachtige blad. Het blad is lancet~spatelvormig van kleur.
De plant is een halfparasiet, omdat er geen wortelgestel aanwezig is. De plant voedt zich voor een deel met de levenssappen van z'n gastheer, voor de rest worden er door mistletoe zelf ook suikers gemaakt in het bladgroen. De plant is dus wel in staat te assimileren en in z'n eigen levensonderhoud te voorzien. Waarom zou je moeilijk doen als het ook makkelijk kan?

Beperkt verspreidingsgebied in Europa
In Europa is het verspreidingsgebied van Viscum album beperkt tot zuidelijke landen. In Nederland komt de plant voor in Limburg en verder onder de lijn Maastricht ~ Brussel. Het Prater in Wenen is beroemd om z'n maretakken. Buiten Europa komt mistletoe ook voor in o.a. Azië Australië, Afrika en de Verenigde Staten van Amerika. In de V.S. komt voornamelijk Phoradendron flavescens voor, die ook tot de vogellijmfamilie Loranthaceae behoort.

Rituelen en Magie

Aan mistletoe werd een magische kracht toegeschreven door de Druïden.
Dit oorspronkelijk Keltische volk leefde in het gebied tussen de Seine en de Loire in Frankrijk.
Het was het grondgebied van de Carnutes.
Voor de Druïden was mistletoe een heilige plant, die een rol speelde in vruchtbaarheidsrituelen.
In Angelsaksische landen speelt het bijgeloof rond mistletoe nog steeds een rol: in Engeland is de belangstelling rond fabels over de Druïden groot, in België en in het zuiden van Nederland moest een in de stal opgehangen bosje mistletoe het vee behoeden voor allerlei onheil.
Mistletoe wordt ook wel maretak genoemd.
Mare betekent letterlijk nachtmerrie; cauchemar in het Frans.
Het moest opwindende nachtmerries voorkomen.
De maretak moest vooral geluk brengen.
De plant heeft geneeskrachtige eigenschappen op het gebied van het immuunsysteem. (Kanker).
Heksenbezems in bomen duiden leylijnen aan. Zie je een rij bomen met een hele hoop heksenbezems in de kruinen, dan is dat een teken dat daar een leylijn loopt. Zie link onderaan voor meer hierover.

Mannelijk en vrouwelijk
Alleen de vrouwelijke planten dragen in de winter, vanaf november, witte bessen.
De mannelijke planten dragen geen bessen.
De bes is het resultaat van een vrouwelijke bloem die bevrucht is.
Mistletoe is tweehuizig; mannelijke en vrouwelijke planten leven afzonderlijk van elkaar.
De plant bloeit in maart ~ mei met weinig opvallende, geelgroene bloemen.
De bes is giftig, bevat veel proteïne en lecithine en is bovendien behoorlijk kleverig (Grieks: iksos = kleverig).
De verspreiding van de mistletoe, maretak of vogellijm gebeurt door vogels.
Lijsters eten de bessen en 'vegen' daarna hun snavel aan een boomtak af.
Zo vindt de verspreiding van deze halfparasiet plaats.
In Italië zou de kleverige inhoud van de bes letterlijk gebruikt worden als vogellijm.
In België zijn deze praktijken reeds geruime tijd verboden door de wet.

Bomen herkennen is ook wel belangrijk bij het zoeken naar geschikte maretakken voor je rituelen.
Daarom verwijzen we je hier door naar een site die daarin gespecialiseerd is en zo houden wij dan weer extra ruimte (megabites) beschikbaar voor andere dingen.

Klik in de afbeelding voor de link.

Bij het onderwerp "Rituelen en Magie" hadden we het over de leylijnen.
Geregeld lopen er onderzoeken naar die leylijnen. Hier verbinden we je door naar de website ervan.
Je kunt er ook nog meer te weten komen over heksenbezems, kluwen, enz... .
Ook die site is zeker eens een bezoek waard!
Net zoals "bomen herkennen" is ook dit een te ruime informatie om deze pagina nog mee te vullen.
Neem dus even een kijkje in deze parallelle site over de leylijnen en nog veel meer. Goede reis!

Klik in de afbeelding voor de link.