Informatief:

Naam: Papaver Somniferum

De Latijnse verklaring staat voor Somnus/slaap en ferre/brengen, bij ons ook slaapbol of blauwmaanzaad genoemd en in Engeland breadseed poppy, opium poppy, poppy flower.

Familie: Papaveraceae of de papaverachtigen.

Andere variaties:

*Oosterse klaproos:
Papaver oriëntale "Marcus Perry", "Feuerriese", "Mary Queen","Salmon Glow".

*IJslandse papaver:
Papaver nudicaule.

*Wilde klaproos: Papaver rhoeas . De vertaling van rhoeas is eigenlijk vallen (dit slaat op de blaadjes).

Het is alom bekend dat de zaadbollen veel alkaloïden bevatten en oliën ed. Onder meer, codeïne, morfine, diamorfine, heroïne, narceïne, papaverine, oplopend tot een 25 tal aanwendbare eigenschappen.
Deze "opiaten" zijn soms verslavende producten, waar toch omzichtig mee moet worden omgegaan.
Ze worden van oudsher (vanaf de 11^e eeuw ) aangewend om hoestsiropen te maken en eveneens als slaapmiddel, door aftreksels te maken van de doosvruchten (maanzaden).
De Kelten noemden dit aftreksel (van de doosvrucht) "papap", wat moet staan voor "kinderbrij".
Vandaar nog steeds de Vlaamse benaming voor pudding (pap).
Sinds oeroude tijden wordt de slaapbol voor het bereiden van bedwelmende middelen gebruikt. Oorspronkelijk is deze plant afkomstig uit de landen rond de Zwarte en Kaspische zee, waar de stad Sinope, vroeger "Mekon", aan de slaapbol herinnert. "Mekon" was tevens de naam van de trooster, die door Apollo gezonden werd naar de treurende Demeter, toen haar dochter Persephone door Pluto was ontvoerd. Mekon schonk Demeter een slaapbol als aandenken en de Grieken wijdden deze plant ook aan Hypnos, de goed van de slaap (hypnose). En aan Morpheus, de god der dromen.
Mekon stond onder bescherming van de goeden der nacht (Nyx), van de slaap (Hypnos) en van de dood (Thanatos). Zo schenkt een overvloed van het sap van de slaapbol eerst de zachte slaap, waarin men pijn en verdriet vergeet, dan de diepe slaap, waaruit men bijna niet terug kan komen, en ten slotte de dood.

*Opletten:

De plant is relatief giftig en kan bij inname al snel leiden tot verzwakking van de ademhaling, hartverzwakking, verkleuringen van de huid, alsook vernauwing van pupillen.
Vroeger werden gedroogde opiumrestanten (van het gedroogd melksap) gebruikt om te roken, of soms ook om door voedsel te mengen. Deze waren echter niet geraffineerd, wat zo geregeld zijn problemen meebracht.
Voor- en tijdens de middeleeuwen werden hallucinerende kruiden in Europa zo goed als alleen voor magische bedoeleinden gebruikt en dit niet steeds zonder gevaar.
 

Tuintip:

Papavers in het algemeen zijn mooie sierbloemen om in de tuin te hebben, doch de kunst is om ze niet te dicht opeen te zaaien, daar je anders geen mooie gevormde planten krijgt. Te dicht opeen zaaien zorgt voor verdringing en fileren van de planten met kleine bloemenvorming tot gevolg.
Ze verlangen veel zon en de wind zorgt al snel voor "kale" bloemen (windbeschutting is meegenomen).
Een goede drainage is aan te raden. Let er ook steeds op wanneer de bollen "afgehard" zijn, om tijdig de zaden op te vangen. De Papaver zaait zich anders rijkelijk uit over je gazon.
Wortelstek kan gedaan worden i.p.v. zaaien.
Het zijn trouwens 2-jarige planten, doch bij ons is de overlevingskans meestal klein.

Bloeitijd:

De slaapbol geeft bloemen van juni tot en met augustus.
Bloemtoppen kunnen soms beter gesteund worden om afbreken te voorkomen (door de zware bloemen).
De alom bekende klaproos (Papaver Rhoeas) is echter wel éénjarig en bloeit van juni tot en met juli.
Bestuiving gebeurd door insecten.

Culinair:

 

 

Het blauwe maanzaad zoals wij dat kennen van onze broodjes, is helemaal niet giftig en bevat trouwens geen alkaloïden.
De zaadjes worden vooral aangewend in de oosterse keukenbereidingen, met als meest populaire toepassing in wortelen, bonen, tomaten, gebakken "korst", pepersoep, roulades en bakkersgerechten.
Uit de zaden wordt ook olie geperst die dienst kan doen als vervanger voor olijfolie.
Ze bevatten o.a.: "triple" ongesatureerde vetten die essentieel zijn voor onze voeding, met een maximum van 10 % verzadigde vetzuren! De Romeinen aten reeds geroosterd maanzaad met honing als lekkernij en maakten ook reeds gebruik van de olie ervan.

Bloemsierkunst:

Het is steeds mooi om een bos stelen met bol te laten drogen om er een droogboeket mee aan te vullen!

Algemeen:

 

 

 

 

Een bloem met een bewogen verleden en een "must" voor de tuinliefhebber.
De slaapbol wordt op grote schaal geteeld om er olie uit te persen, maar het rijpe maanzaad of blauwmaanzaad wordt ook mee gebakken op maanzaadbroodjes.
Vroeger gaf men kinderen een aftreksel van de gedroogde doosvrucht om hen in slaap te krijgen (vandaar de naam). De hele plant (behalve de rijpe zaden) bevat opium.
Gelukkig is de slaapbol bovendien een intrigerende tuinplant, die zich jaar na jaar zelf zal uitzaaien.
Slaapbollen die je op de markt of in de winkel koopt overleven als vaste plant in je tuin.

Maanzaad:

De zwarte, kleine zaadjes van de papaver worden veelvuldig gebruikt ter versiering en verrijking van brood en aanverwante voeding, alsook in een slamix of op bepaalde patisserie of in kazen.

Maanzaad of blauwmaanzaad is de populaire naam voor het zaad uit de maanbol van de slaapbol. De bol is een doosvrucht. Voor het telen van blauwmaanzaad worden rassen gebruikt met een laag gehalte aan opiaten. De bol vormt zich na de bloei uit het vruchtbeginsel van de bloem en krijgt als het zaad rijp is openingen (poriën) onder een soort hoedje.
Het hoedje is een overblijfsel van de stempelschijf.
Als de steel bijvoorbeeld door de wind flink bewogen wordt, wordt het inmiddels droge zaad uit de zaadbol geslingerd.

Maanzaad wordt (net als sesamzaad) vooral gebruikt op brood en broodjes door voor het bakken het deeg in een bak met zaad te duwen of het zaad er overheen te strooien.

Maanzaad bestaat in twee soorten. Wit maanzaad, van onrijpe zaden, komt uit Azië en wordt gebruikt in Indische curry’s. Men bezigt het in grote hoeveelheden om sausen te dikken. Tot in de Japanse keuken gebruikt men wit maanzaad.

In Europa daarentegen, en voornamelijk in Oost-Europa, is blauw maanzaad de norm. Misschien heeft het daar ingang gevonden via de Turken. In Beieren wordt het in industriële hoeveelheden gebruikt in allerhande taarten en gebak. Het heet er Mohn of Blaumohn. Ook in de Joodse (Jiddische) keuken is het onder die naam populair.

Als kruid kun je maanzaad overal kopen. Je vindt het in de kruidenafdeling in kleine pakjes, of in grotere zakjes bij de Turk. Wanneer je in Beieren gaat shoppen, kun je Blaumohn inslaan in zakken van een halve kilo. Het is wel van belang vers en goed gedroogd maanzaad te kopen. Je bewaart het beter ook geen jaren, want de zaadjes bevatten zoals gezegd veel olie, en die kan mettertijd ranzig worden.

Zelf maanzaad oogsten is ook mogelijk. Je moet wat geluk hebben en papaverbollen vinden die wel rijp en droog zijn, maar nog niet leeggeschud door de wind.

Maanzaad bevat sporen van de actieve stoffen in opiaten en kan dus veilig gegeten worden. Tests die naar het gebruik van opiaten kijken, reageren ook op het gegeten hebben van maanzaad.

Maanzaad is in de eerste plaats strooisel. Je strooit het op alles waar je maanzaad op wilt. Op brood, net voor het bakken, bijvoorbeeld. Maak dat brood dan eerst nog wel even nat (eventueel met wat melk), anders vallen de zaadjes er onmiddellijk weer af. Je kunt maanzaad ook over sausen strooien of door de sla mengen. Wees vooral niet te zuinig, de bolletjes kraken lekker tussen de tanden.

Je kunt met maanzaad ook vullen, en dan vooral gebak. Je kunt het op taarten doen en tussen cake smeren, maar waarom ook niet als broodbeleg of op toastjes? Geen pindakaas dan, maar maanzaadkaas. Om te beginnen kun je het maanzaad zó uit het pakje gebruiken, maar je kunt het ook malen in een koffiemolen. Dan is de ‘kraak’ weg, maar de nootachtige smaak komt beter vrij en het mengsel wordt smeuïger. Snel en koud malen is de boodschap, opdat de olie niet zou uittreden.

Maanzaad is rijk aan mineralen en voedingstoffen.
Uit de maanvormige zaadjes wordt een fijne spijsolie gewonnen.
Het melksap uit de onrijpe doosvruchten is de grondstof voor de bereiding van morfine. Door het eten van maanzaad kun je jezelf echter niet drogeren.
Je zou er immers onbeschrijflijk veel moeten van eten voordat de dosis opium hoog genoeg is.