Venkel (Foeniculum Vulgare var. dulce) komt uit de familie der schermbloemigen, waartoe ook selder, kervel, peterselie en de populaire wortel behoren. Een venkelplant is geen echte knol, maar een bol: het zijn de verdikte bladstelen onderaan waarvoor deze plant geteeld wordt. De dikke bolstengel heeft groene, pluimachtige uitlopers.

Venkel is rijk aan etherische oliën. Zowel de vruchten als de zaadjes hebben een medicinale werking. Ook in aromatherapie maakt men gebruik van venkelolie, ondermeer bij "mensen die zich aangevallen of bedreigd voelen op een paranormaal niveau." Wij veronderstellen dat je de olie dan in de ogen van je belager moet sproeien.

Venkel is snel gaar, licht verteerbaar en dus objectief gezien geschikt voor jeugdige mondjes. Op een koele plaats kan je venkel één week bewaren.
Het is een naar anijs smakende plant die als kruid gezien wordt (de takken en draadachtige bladeren), maar ook als groente en dan vooral de verdikking van de onderkant van de steel die aan de voet van de plant groeit (de venkelknol).
De venkelplant kan tot boven manshoogte groeien.

De zaden staan al eeuwenlang bekend om hun geneeskrachtige werking. Ze worden op verschillende manieren tot medicijn verwerkt. De krachtigste vorm daarvan is de venkelolie, die uit de zaden wordt geperst. Een andere mogelijkheid is het trekken van extracten ( bereid als thee ) uit de zaden.

Venkelzaad kan onder meer helpen bij darmproblemen en menstruatiestoornissen. Ook wordt het gebruikt om borstvoeding te stimuleren aangezien het fyto-oestrogenen bevat. Ook worden er bepaalde medicijnen uit venkel gewonnen.

In venkel, en met name in venkelzaad wordt echter ook de stof anethol (een isomeer van estragol) aangetroffen. Deze stof kan in het menselijk lichaam op twee manieren afgebroken worden, een onschuldige en een schadelijke. Mogelijk is deze stof indien deze op de schadelijke manier afgebroken wordt kankerverwekkend. Uit dierproeven en ander onderzoek blijkt dat estragol gentoxisch is en daardoor mogelijk kankerverwekkend. Of venkel daarmee een schadelijke werking heeft is nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

Vooreerst moeten we een onderscheid maken tussen twee soorten venkel. De ene smaakt bitter, groeit ook in het wild en draagt de naam Foeniculum vulgare. Naar dit type wordt ook wel eens verwezen als Duitse venkel. Ons interesseert meer de zoete Italiaanse variëteit of de Foeniculum offcianale. De zaden, en de olie die eruit gedistilleerd wordt, hebben een zoetig anijsachtig parfum dat onder meer van pas komt in tandpasta, drop, likeur en nog zoveel meer. Van zodra het kruid gaat bloeien, wordt onmiddellijk duidelijk dat het tot de schermbloemige behoort. De Latijnse naam Foeniculum is afgeleid van het woord feniculum, wat dan weer ontleend is aan fenum, het Latijn voor hooi.
Dat komt doordat venkel ook wat hooiachtig geurt.

Wilde Venkel

Venkel is oorspronkelijk afkomstig uit Azië en middeleeuwse handelsroutes naar Europa vervoerd. Vooral in Zuid-Europa wordt de plant veel verbouwd en is een belangrijk ingrediënt van onder meer salades.

In vroeger tijden kauwden arme gelovigen soms venkelzaad tijdens de kerkdienst. Dit voorkwam het storende geknor van hun lege maag tijdens de preek.

Knolvenkel is een groente uit het Middellandse zeegebied die de laatste jaren meer en meer geteeld wordt in onze moestuinen. De frisse anijssmaak is dan ook met die van geen enkele andere groente te vergelijken.

De teelt van knolvenkel gaat het makkelijkst bij latere zaaidata. Venkel die rond de periode van de langste dag al in de tuin te groeien staat is gevoeliger voor opschieten, zeker bij de traditionele rassen. Na de langste dag gaat het allemaal veel vlotter om knolvenkel te telen, zowel de korter wordende dagen als de hogere nachttemperaturen zorgen ervoor dat de knolvenkel vlotter doorgroeit.

Als je daar rekening mee houdt is knolvenkel te rekenen bij de teelten die ook bij beginnende moestuinders zeker een grote kans op slagen heeft. Ziektes en plagen zijn bij deze groente eerder uitzondering.

* Gezondheid:

Van venkel kan je de wortel en vooral de zaden gebruiken voor medicinale doeleinden.
Maak een aftreksel van de zaden wanneer je maag na de maaltijd van streek is of je darmen in de knoop zitten. Deze thee helpt immers bij winderigheid, indigestie, misselijkheid en krampen.
Venkelthee maak je door 15 gram zaadjes gedurende 10 minuten te laten trekken in 1 liter water. Deze thee is trouwens ook een bekend middeltje voor moeders die borstvoeding geven. Het komt niet alleen de melkproductie ten goede, bovendien zal de baby dankzij de moedermelk minder last hebben van krampjes in de buik.

Vroeger gebruikte men venkelzaad ook regelmatig bij oogaandoeningen. Het kruid bevat immers ontstekingsremmende bestanddelen die goed van pas komen in oogwater. Venkel bevordert ook de afscheiding van het urinezuur uit het lichaam, zodat je er de pijnen ten gevolge van jicht en artritis mee kan verzachten. Gebruik hiervoor een afkooksel van de venkelwortel. Dit maak je door 30 gram venkelwortel gedurende 2 minuten te laten koken in 1 liter water. Neem van het vuur en laat nog 10 minuten trekken. Dit afkooksel komt ook van pas bij aandoeningen van de urinewegen, bijvoorbeeld in geval van gruis of stenen.

* Tuin:

Dit tweejarig of overblijvend kruid komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied maar kan je ook in de eigen tuin telen. Venkel groeit in de zon en op iedere bodem, als hij maar luchtig genoeg en matig vochtig is. Wie wil zaaien doet dat in maart/april in lijnen met een tussenruimte van zo'n 30 cm. Planten uitdunnen op 15 cm. Vanaf het tweede jaar ontwikkelen zich in de zomer diepgele bloemschermen. De zaden oogst je in de herfst, als ze rijp zijn. Hou er rekening mee dat venkel zich gemakkelijk vanzelf uitzaait. Wie ook de wortels wil oogsten, wacht best tot in de herfst. Venkel is niet helemaal winterhard. Wie de plant dus niet volledig oogst, moet hem beschermen tegen vorst. Noteer ook dat ervoor je borders eveneens een venkel met mooie bronskleurige (GiantBronze of Purpureum) bladeren bestaat. En dan is er nog de knolvenkel die het tweede jaar een grote witte en vooral lekkere knol juist boven de grond ontwikkelt. Duidelijk voor ieder wat wils.

Hou dille en venkel uit elkaar als je bastaardplanten en smaakvermenging wil vermijden.

* Weetjes:

Knabbel op venkelzaadjes voor een frisse adem.

Laat blauwe plekken sneller verdwijnen door ze lichtjes met verdunde venkelolie (15 druppels venkelolie in 1 eetlepel tarwekiemolie) in te smeren.

Volgens een oud gebruik zou venkel in de hoek van de slaapkamer de vlooien uit het bed houden. De geur van venkel verdrijft ook andere insecten zoals motten, vliegen en muggen. Misschien schuilt er toch een grond van waarheid in het middeleeuws geloof dat venkel in staat is nachtelijke kwelgeesten weg te houden.

De oude Grieken zagen in venkel het gedroomde middel om te vermageren. Dit kruid kan inderdaad in zekere mate het hongergevoel wegnemen. Om hun knorrende magen tijdens de lange preek van de pastoor stil te houden, knabbelden de mensen vroeger wel eens op venkelzaden.

* Algemeen overzicht:

Venkel wordt al sinds de Romeinse tijd toegepast. Venkelzaad werd in de middeleeuwen gebruikt om tijdens de vastenperiode het hongergevoel te onderdrukken. Venkel wordt in de kruidengeneeskunde vooral gewaardeerd vanwege de heilzame werking op de spijsvertering.

* Eigenschappen:

Verwarmend, krampwerend, tegen winderigheid, diuretisch, antiseptisch en goed bij borstvoeding.

* Gebruik Inwendig:

~ Bij indigestie met winderigheid en krampen.
~ Bij gevoelige darmen.
~ Bij maagpijn.
~ Bij misselijkheid.
~ Venkelthee is goed tijdens de borstvoeding, omdat het de melkproductie stimuleert en kolieken verlicht.
~ Bij winderigheid, kolieken en krampen van kinderen.
~ Bij hardnekkige, piepende hoest.
~ Maakt afvallen gemakkelijker.
~ Bij lethargie en milde depressiviteit.
~ Helpt bij artritis.
~ Als mondspoeling bij tandvleesontsteking. Ook in de tandpasta toegepast.

* Gebruik Uitwendig:

~ Als spoeling en kompres bij ontstoken ogen.
~ Bij bindvliesontsteking.

* Opgelet!

* Vermijd grote hoeveelheden tijdens de zwangerschap.
* Normale hoeveelheden in gerechten zijn veilig.

* Folklore:

Volgens de overlevering verbeteren slangen hun gezichtsvermogen door venkel te eten. In een 12de-eeuws kruidenboek uit Wales wordt venkel aanbevolen voor alle oogziekten, voor hardnekkige koortsen en om gif uit het lichaam te verdrijven. Volgens Culpeper (1652) was venkel, gekookt in wijn, goed tegen slangenbeten en giftige planten en paddenstoelen.

De oud-Griekse naam voor venkel was 'marathon',wat 'afslanken' betekend.
De beroemde slag bij Marathon tussen de Grieken en de Perzen in 490 v. Chr. vond plaats op een venkelveld.

* Magie:

Venkel behoort tot een van de negen heilige kruiden en helpt tegen de negen oorzaken van ziekten. Door het kruid te gebruiken zou men er jonger uit gaan zien. Tevens ging men er vanuit dat venkel de liefde op kon wekken en werkte het versterkend. In de middeleeuwen was venkelthee al een bekend afslankmiddel. Een beetje tegenstrijdig is, dat de arme mensen in die tijd venkelthee dronken om hun hongergevoel te verminderen. Venkel zou het gezichtsvermogen verbeteren, een einde aan de hik maken en zieke mensen hun gezonde gelaatskleur teruggeven.
Om het huis geteeld, geeft Venkel bescherming.
Een stuk Venkel in de linkerschoen zal teken beletten in je benen te bijten. Venkel wordt ook opgehangen aan deurposten en in ramen om boze geesten te weren, de zaden kunnen ook gedragen worden voor dezelfde doeleinden.