De Vliegenzwam is een generalist, een paddenstoel die niet
alleen samenleeft met berk, maar bijvoorbeeld ook met beuk en
eik.
De vliegenzwam behoort niet tot de pioniers die het doen met
hele jonge bomen.
De meeste kans op vliegenzwammen heb je in de directe omgeving
van wortels van een stevige, gezonde, volwassen berk.
Wie kent niet de prachtige vliegenzwam, rood met witte stippen ?
Het is de meest tot de verbeelding sprekende paddenstoel uit
onze bossen.
In talloze sprookjes en kinderboeken vinden we de vliegenzwam
terug. De gespikkelde hoed, die een doorsnee van wel twintig
centimeter kan hebben, is niet alleen een kleurrijke versiering
van de bruinzwarte bosgrond, maar wordt ook altijd in verband
gebracht met tovenarij, kabouters en heksen.
De vliegenzwam (Amanita muscaria) groeit vooral in de buurt van
berken, soms ook bij dennen.
In de reusachtige berken- en dennenwouden in Oost- en Noord -
Europa, Rusland en Siberië, komt deze paddenstoel veel voor.
Uit die streken kwamen ook de meeste berichten over de magische
werking van de vliegenzwam, die in de Nederlandse handboeken van
oudsher giftig tot zeer giftig wordt genoemd. Vanaf de zestiende
eeuw zijn er verslagen van reizigers bekend die het gebruik van
paddenstoelen in Siberië beschrijven.
Zo schreef de Zweed Strahlberg, die twaalf jaar krijgsgevangene
was in Siberië, in 1736:
"De rijke
Koryaks leggen een grote voorraad van deze paddenstoelen aan
voor de winter.
Als ze een feest geven, gieten ze water over enkele van deze
paddenstoelen en koken die.
Dan drinken ze thee waar ze dronken van worden.
De armen, die geen geld hebben om een grote voorraad van
deze paddenstoelen aan te leggen, verzamelen zich bij deze
gelegenheden rond de hutten van de rijken en wachten tot er
gasten naar buiten komen om te wateren.
Ze houden dan een houten nap op om de urine op te vangen,
die ze gulzig opdrinken.
Er zit nog iets van de paddenstoel in en op deze manier
worden ze ook dronken.
Bij stammen waar de mensen niet zelf hun urine bewaren,
storten de rendieren zich gretig op de gele plek in de
sneeuw.
Ook zij zijn verzot op de werking van de vliegenzwam".
De publicaties van Valentina en Gordon Wasson gaven meer
bekendheid aan de entheogene werking van magische paddenstoelen,
waaronder de vliegenzwam.
In de "onschuldige" jaren vijftig, propagandeerde zelfs het
familieblad LIFE het gebruik van deze paddenstoelen.
De dikke Van Dale spreekt van een zeer giftige plaatzwam:
~ "Als insecten erop gaan zitten, sterven zij".
De Wassons daarentegen meenden dat zij met de vliegenzwam het
soma van de oude Indiase goden gevonden hadden.
De Koryaks, een Siberisch volk, geloven dat de "wapaq" of
vliegenzwam aan ieder die hem eet, ook al is hij geen sjamaan,
openbaart wat de zieke mankeert, een droom verklaart, hem
meeneemt naar een boven- of onderwereld, of voorspelt wat er
gaat gebeuren.
Alle delen van de hoed zijn psychoactief; het sterkst is het
velletje met de stippen.
Sommigen zijn van mening dat het witte "rokje", vlak onder de
hoed, boven aan de steel, misselijkheid kan veroorzaken.
De kracht van de vliegenzwam kan nogal variëren.
In België en in Nederland zijn ze over het algemeen tamelijk
zwak.
De vliegenzwam is op verschillende manieren te gebruiken.
Eet bijvoorbeeld een of twee velletjes.
Als je een werkzame zwam hebt getroffen, ga je jezelf na een
uurtje heel prettig voelen.
Het middel bevordert de spreeklust en je hebt zin om te fluiten,
te zingen en te dansen, en dat ga je ook doen.
Kleuren worden intenser en je voelt je fit en krachtig.
Dit duurt ongeveer zes uur.
De velletjes kunnen ook worden gedroogd en dan gerookt, wat een
sneller, maar korter effect heeft.
Volgens Wasson moeten de paddenstoelen bij voorkeur in de zon
gedroogd worden, maar hier kan dat in de herfst een probleem
zijn; vaak blijken er wormpjes in het vlees te zitten.
Je kunt ook de gedroogde hoeden van de paddenstoel helemaal
opeten, met vlees en al.
Het is het best ze eerst te weken in zwartebessensap of melk, of
ze te versnipperen in soep of muesli.
Sommige gebruikers rapporteren een lichte misselijkheid en
daarna slaperigheid.
Na een uur of twee is deze voorbij en volgt de als boven
beschreven opgetogen staat.
Tegen misselijkheid helpt een droge beschuit of een stukje droog
brood.
Hou er áltijd rekening mee, dat ze meestal extreem giftig zijn!
Na een dosis van twee verse paddenstoelen rapporteerde ooit een
gebruiker;
"Omdat ik me
draaierig en zweverig begon te voelen ging ik op de grond
zitten en ik sloot mijn ogen.
Plotseling kwamen er sterke, bijna filmische beelden; ik was
een Nederlandse militaire arts in het leger van Napoleon in
Rusland.
Ik liep met een troep in een sneeuwstorm.
Het was ijskoud, maar ik droeg een dikke mantel, een zware
pelsmuts en goede laarzen.
Ik had het niet koud en voelde me zelfs ongelooflijk vitaal
en sterk dankzij de gedroogde vliegenzwammen die ik pas
geleden van een apotheker in een dorpje had gekregen.
Veel van de soldaten om mij heen waren er slecht aan toe.
Met deze vliegenzwammen kon ik hen eindelijk een medicijn
geven waar ze iets aan hadden...
De beelden stopten, ik opende mijn ogen.
In de verte zag ik mijn vrienden, die waren doorgelopen.
Ik stond op en volgde hen.
Lange tijd had ik het gevoel dat ik onzichtbaar naast mijn
lichaam liep".
We moeten, wanneer we paddenstoelen plukken, altijd zorgen dat
we het wortelstelsel, of mycelium, onbeschadigd laten.
Van de vliegenzwam plukken we alleen de hoed en we zorgen dat de
steel niet beweegt.
Bij het kaalkopje breek je het steeltje net boven de grond af.
Ruk nooit een paddenstoel met steel en al uit de grond en laat
altijd een aantal paddenstoelen op elke vindplaats staan, dan
zullen ze volgend jaar terugkomen.
Als er maar een paar groeien, laat ze dan ongemoeid.
Overigens is de vliegenzwam in België en in Nederland een
beschermde paddenstoel en is het verboden die te plukken.
Wij ontraden het gebruik van de Nederlandse vliegenzwam, want in
onze verarmde bossen hebben de paddenstoelen het zo al moeilijk
genoeg, en het effect is niet zó spectaculair.
De Oost - Europese, Russische en vooral de Siberische
berkenbossen staan er vol mee.
De werking van de Siberische vliegenzwammen is het krachtigst.
Misschien iets voor een psychonautische vakantie ?
Ten
slotte een waarschuwing:
Er zijn
verschillende paddenstoelen die op elkaar lijken.
Vele daarvan zijn wel degelijk dodelijk giftig.
Pluk paddenstoelen dus alléén als je het van een degelijke
en geroutineerde kenner geleerd hebt om ze van elkaar te
onderscheiden. (En dan nóg...).
Zoniet, blijf er dan best af, indien je leven je lief is!
Je laat dus best de paddenstoelen aan de elfen over.
Die weten er beter raad mee dan jij.
