Wie is Morganna?

Morgana, ook wel Morgaine of Morgan le Fay genoemd, is de dochter van Igraine(*) en Gorlois(*) en halfzus van koning Arthur en moeder van Mordred(*).
Haar naam kunnen we vertalen als "Fee Morganne".

* Igraine: In de Arthur legendes is Igraine de moeder van koning Arthur.

* Gorlois: is in de Arthur legenden hertog van Cornwall.
Hij is de echtgenoot van Igraine.
Zij brengen, in hun huwelijk, drie dochters voort:
Anna of 'Morgawse', Elaine en Morganna (Morgan le Faye).

* Mordred: Mordred is in de meeste versies van de Arthur legendes de zoon van Koning Arthur bij zijn halfzuster Morgause.
Nieuwere versies verwijzen naar Morganna als zijn moeder.

Morgana is het nichtje van Viviane (halfzus van Igraine), hogepriesteres van Avalon en Vrouwe van het Meer en, net als Merlijn, een Keltische druïde.
Volgens vertellingen werd zij als jong meisje meegenomen naar het eiland Avalon, door Viviane, om daar opgeleid te worden tot priesteres.

De uitdrukking "Fata Morgana" verwijst rechtstreeks naar Morgan le Faye.
Verwissel Morganna zéker niet met de Morrighàn!
De mythe van de Morrigàn dateert van een véél vroegere datum.
De Morrigàn, die we eren met Samhain, betekent "Grote Koningin".
De Morrigàn is de godin van de strijd en de vechtkunst, godin van de dood. (Oorlog).
Zij was de minnares van de Dagda en heeft niets met Morganna te maken.
Of, hebben ze tóch ergens een gelijkaardige achtergrond? (Lees verder).

De mythe rond Morgan le Faye werd echter 'omgevormd' door het christendom, waardoor we nooit geen duidelijk beeld meer kunnen verwachten over de ware aard ervan. Dit gebeurde trouwens met bijna alle oud - Keltische mythen en verhalen.
Echter, ergens blijft er toch nog steeds een originaliteit achter.

In Geoffrey van Monmouth’s "Historia" stond Morgan le Faye aan het hoofd van negen Heilige Zussen die de Wachters van het eiland Avalon waren. Al in de eerste eeuw schreef de geograaf Pomponius Mela over negen mysterieuze priesteressen die onder een gelofte van kuisheid op het eiland Sein leefden, voor de Bretonse kust bij Carnac. Megalieten ofwel staande stenen getuigen nog van de aanwezigheid van een vroegere tempel, waar zich nu een kerk opgedrongen heeft.
Morgana, ook wel Morgaine of Morgan le Fay genoemd, was de dochter van Igraine en Gorlois en halfzus van koning Arthur en moeder van Mordred.
Morgana was het nichtje van Viviane (halfzus van Igraine), hogepriesteres van Avalon en Dame van het Meer, die net als Merlijn een Keltische druïde was.
Volgens vertellingen werd zij als jong meisje meegenomen naar het eiland Avalon, door Viviane, om daar opgeleid te worden tot priesteres.
Volgens de ene vertelling verleidde Morgana Arthur welbewust om een kind (Mordred) te verwekken. Volgens een andere vertelling werd Mordred verwekt na een vruchtbaarheidsritueel, waarbij noch Arthur noch Morgana wisten wie de partner was, omdat beiden gemaskerd waren en elkaar in jaren al niet meer hadden gezien.

Ile de Sein

Mela vertelde dat ze de gave bezaten om de zieken te genezen en de toekomst te voorspellen, net als Morgaine del Acqs, een Keltische hogepriesteres met helderziende en genezende krachten. De Roomse Kerk accepteerde zulke gaven voor vrouwen echter niet en dat was de reden dat de cisterciënzer monniken het beeld van Morgan le Faye moesten aanpassen in de Arthuriaanse vulgaatcyclus. De cisterciënzers werden nadrukkelijk geïdentificeerd met de Tempelridders van Jeruzalem, en de Graallegenden zijn rechtstreeks van de Tempeliers afgeleid. De graven van de Elzas, Champagne en Léon (met wie schrijvers als Chrétien de Troyes verkeerden) hadden banden met de orde, maar in het openbare leven maakte de Katholieke Kerk nog steeds de dienst uit.

Carnac

Publicaties in Europa moesten aan bepaalde eisen voldoen. De "Prophecies of Merlin" werd in 1545 door het Concilie van Trente op de zwarte lijst gezet, terwijl het vrouwen verboden was een kerkelijke of heilige functie te vervullen. Daarom werd Morgaine (de dynastieke erfgename en Keltische heilige zusters van Avallon) vanaf het midden van de 13e eeuw afgeschilderd als Morganna, de boosaardige tovenares. In het Engelse gedicht "Gawaine and the Green Knight" uit circa 1380 is het de jaloerse Morganna die Sir Bercilak in de Groene Reus verandert om Guinevere angst aan te jagen.

Gawein & de Groene Ridder.

Net als in de matriarchale traditie van de Picten zette Morganna 's eerbiedwaardige Avallon-dynastie zich in de vrouwelijke lijn voort. Het verschil was dat de dochters, niet de zonen, van de vorstin belangrijke posities bekleedden, zodat de eretitels altijd vrouwelijk bleven. Morganna 's moeder was Ygerna, de dochter van koningin Viviane I de L' Acqs. De Keltische vorstinnen van Avallon kwamen tegelijkertijd op met de Merovingische koningen en behoorden tot dezelfde stamboom van Jezus.
Andere belangrijke genetische lijnen waren de tak van het Septimaanse en die van het Bourgondische koningshuis.

Ywain

Morganna 's zoon Ywain (Eógain) stichtte het adellijke huis van Léon d’ Acqs in Bretagne en de latere familiewapens van Léon droegen de zwarte Davidische Leeuw op een gouden schild (of in heraldische termen; een staande leeuw in "Sabel", tegen een achtergrond van or). De provincie heette zelf ook zo, want "Leon" betekent "Leeuw" in het Septimaanse Spaans. De Engelse spelling "Lion" verscheen in de 12e eeuw als een variant op het Anglo-Franse "Liun". Nog tot in de 14e eeuw werd de Schotse Lord Lyon, de "King of Arms", ‘Léon Héraud’ genoemd.
Sommige schrijvers menen dat Ywains zoon comte Withur de Léon d’Acqs (vaak verbasterd tot d’Ak) dezelfde was als Uther Pendragon, omdat hun voornamen op elkaar lijken. Maar Withur was van oorsprong een Baskische naam, afgeleid van het Ierse Witúr, het equivalent van Gwythyr in Cornwall.

Regio Léon (Bretagne - Armor)~(Link)

Het "Comité" (graafschap) van Léon werd rond 530 gesticht, ten tijde van de Bretonse koning Hoel I. Hij was van Welsh Arimateïsche afkomst en zijn zuster Alienor was de vrouw van Ywain.
In die tijd kende het gezag in Bretagne twee niveaus. Na een lange periode van immigratie uit Brittannië werd in 520 Dumnonia gesticht, maar dat was feitelijk geen koninkrijk. Er ontstond een familielijn met koningen als Hoel, die echter geen koningen van Bretagne waren, maar vorsten (gouverneurs) van de geïmmigreerde Bretons. Gedurende deze periode bleef de streek een Merovingische provincie en moesten de plaatselijke koningen zich onderwerpen aan het Frankische gezag van speciaal aangestelde graven, de Comités non régis. De Frankische vorst van Bretagne was Chonomore (540-544), een autochtone Frankische leider, die door de Merovingen was aangesteld om toezicht te houden op de ontwikkeling van Bretagne door de kolonisten. Chonomore’s voorouders waren hofmeiers van Neustrië en zelf bekleedde hij de erfelijke positie van Comte de Pohor. Maar na verloop van tijd werden de afstammelingen van Ywains tante, Viviane II, graven (des comtes) over heel Bretagne. Zie ook de Geschiedenis van Bretagne.

Merovingische koningen

Bretagne komt veelvuldig voor in de Arthurromans. Bij Paimpont, in het "Fôret de Paimpont", bijna vijftig kilometer van Rennes, ligt de magische "Bron van Barenton" en "Merlijn’s Tuin der geneugten".
Het bos de Paimpont herbergt vele bezienswaardigheden zoals het meer van Lancelot en de bron van eeuwig durende jeugd. Ook kan men hier alles te weten kan komen over de legendes van koning Arthur en de ridders van de Ronde Tafel en de tovenaar Merlijn.
In het Forêt de Paimpont bevinden zich ook de resten van de verblijfplaats van de fee Viviane op wie de tovenaar Merlijn zo verliefd was dat hij al zijn toverkunsten aan haar verklapte. Deze fee werd zijn ondergang. Tegenwoordig heeft Merlijn zich teruggetrokken in een groot stenen brok dat "het graf van Merlijn" genoemd wordt.
Er liggen geregeld bloemen bij de steen.
In werkelijkheid zijn veel verhalen over de Brocéliande overgenomen uit de veel oudere verhalen over de historische "Merlijn Emrys" in het Caledonische woud van Schotland.

Merlijn en het Caledonische woud.

Eén van de geheimzinnigste en intrigerendste personages in de Arthur-literatuur is Morgan Le Fay. Meer dan wie ook is zij verbonden met het al even mysterieuze eiland Avalon.
Morgana valt vooral moeilijk te doorgronden omdat zij twee tegenstrijdige kanten in zich lijkt te verenigen: die van de vriendelijke tovenares en die van de kwaadaardige feeks die eropuit is het koninkrijk van Arthur te vernietigen. Die tegengestelde eigenschappen vallen moeilijk met elkaar te rijmen en in het verdere verhaal zal dan ook blijken dat Morgana niet altijd deze dubbele persoonlijkheid is toegedacht.

Om Morgana in een wat duidelijker daglicht te stellen is het goed om eerst iets meer te weten te komen over haar 'counterparts', in Ierland (De Morrigàn en Macha) en in Wales (Modron).
In de verhalen over Morgana is namelijk veel ontleend aan sagen en legenden over deze Godinnen.

De Morrigàn was een van de vrouwen van de Dagda, koning van de Tuatha Dé Danann.
Zij was een spookkoningin die met twee andere oorlogsgodinnen als raaf of kraai op het slagveld verscheen, hetgeen kon wijzen op een slecht voorteken.
De Morrigan gold ook als vruchtbaarheidsgodin. Van de Dagda had zij een dochter, Brigid, de latere heilige. Brigid is aanvankelijk een moedergodin en beschermster van barende vrouwen. Aan haar is het Keltische feest Imbolc gewijd, dat in verband werd gebracht met de zoogtijd van de ooien. Zowel De Morrigàn als Macha en Morgana gaven zichzelf aan sterfelijke minnaars. De Morrigàn werd door de held Cú Chulainn afgewezen. Lancelot negeerde de liefdesbetuigingen van Morgana en toen zij een nieuwe poging ondernam, tezamen met de koningin van Sorestan en Sebille, kregen zij gedrieën de kous op de kop. Zowel Macha als De Morrigàn boden paarden aan hun minnaar aan. Macha verscheen soms onder de naam van De Morrigàn. De Morrigàn was Macha's alter ego. Macha was de dochter van Strangeness, de zoon van de oceaan, wat wellicht een indirecte verwijzing is naar de Gezegende Eilanden in het westen.
Macha, alias De Morrigàn, maakte deel uit van een groep van drie godinnen. Modron zou, volgens overleveringen in Wales, de moeder van Morgana zijn. Zij werd in de folklore afgespiegeld als een afzichtelijk wijf met zwarte ogen en gehuld in zwarte kleren. Dat beeld zal wel gevormd zijn in de tijd waarin de voormalige godinnen tot heksen waren gedegradeerd. Volgens andere verhalen zou zowel Modron als Morgana de moeder zijn van Owain (Ywain), die Urien, koning van Rheged, als sterfelijke vader had. In legenden uit Wales was Afallach de vader van Modron en William of Malmesbury schreef in 1130 dat Afallach en zijn dochters in Avalon leefden.

De naam Modron is volgens alle autoriteiten afkomstig van de Keltische riviergodin Matrona (Grote Moeder). Matrona, Modron en de Matres van de Gallische inscripties zijn exponenten van hetzelfde oertype: Terra Mater. In dit verband is het interessant om te weten dat in Wales de feeën 'moeders' werden genoemd. Modron lijkt intermediair te zijn tussen de Ierse godinnen en de fee Morgana uit de Arthur legenden. In de sagen van Wales was zij niet alleen de lieve fee van het meer, die haar echtgenoot welvaart en mooie kinderen schonk, maar ook de godin die gevreesd werd vanwege haar aanwezigheid in spookmeren waar ze met haar zwarte ogen en haren regelmatig werd waargenomen. Ze gold tevens als een voorbode van dood en ellende.
Een soortgelijke beschrijving vinden we in overleveringen over Morgana. Zij was iemand die in waterlichamen rondspookte of onder de oppervlakte leefde. Ze gold als de pleegmoeder van helden die ze trainde in het avontuur en die haar bescherming genoten. Zij bracht haar favorieten welvaart en verscheen soms in een groep van drie feeën. In haar sinistere buien tráchtte ze stervelingen te verleiden. Morgana wordt voor het eerst genoemd in de "Vita Merlini" van Geoffrey of Monmouth (ca.1149 - 1151) als leidster van negen heilige vrouwen op het eiland Avalon. Zij behandelde Arthurs wonden na zijn laatste slag bij Camlann, werd verliefd op hem en kreeg zijn belofte om op Avalon te blijven.
In die periode was zij nog niet omgeven met een waas van mystiek.

Chrétien de Troyes (tweede helft twaalfde eeuw) maakte Morgana tot Arthurs zuster. In de vroege romans is zij een vriendelijke tovenares en nog niet de kwaadaardige vrouw van later. Door de "Vulgate Cyclus" (1115-1135) werd Morgana een duivelse heks wier magie het koninkrijk van Arthur vernietigde. Ze verachtte Guinevere, verleidde Lancelot en complotteerde tegen beiden. De haar toegeschreven ondermijnende activiteiten blijken ook uit het feit dat ze geassocieerd werd met de koningsdochter Dahut uit Bretagne, die haar vaders vorstendom Ys door de zee deed verzwelgen. Morgana kon volgens Geoffrey vliegen en van gedaante veranderen. Morgana heeft niet alleen de attributen en activiteiten van Macha, De Morrigàn, Matrona en Modron, maar ook de mystieke erfenis van andere Keltische godinnen.
Ze is een vrouwelijk pantheon in miniatuur.

De godinnen van het Keltische pantheon waren meestal moedergodinnen met huishoudelijke attributen. In Ierse sagen waren ze, indien gedwarsboomd, vaak wraakzuchtig. In Ierland dreven twee godinnen, Scathach en Aífe, een soort militaire school waar onder anderen de held Cú Chulainn zijn opleiding kreeg. Moedergodinnen kwamen vaak voor in groepjes van drie. Drie maal drie is negen en negen werd als een magisch getal beschouwd: "De drievoudige drie-eenheid". Negen vrouwelijke wezens op eilanden ver in de zee zijn exponenten van de oude eilandcultus uit de oudheid, die uiteindelijk terugvoert tot de vruchtbaarheid van de aarde en wat daarmee verband houdt: "De gezondheid en dus het lot van de mens".

Een stap verder terug brengt ons bij de vruchtbaarheid die lang geleden aan de maan werd toegeschreven en zich openbaarde in de vrouwelijke cyclus. Het was de tijd waarin maangodinnen werden vereerd en beeldjes werden gemaakt met overdreven vrouwelijke vormen. Moeder aarde zorgde voor het jonge leven en nam het stervende weer in zich op, waaruit vervolgens nieuwe levensvormen ontstonden. Later kreeg de Grote Moeder eigen vormen en onderscheidden zich diverse godinnen. Zij huisden vooral bij bronnen en andere wateren. Al in de bronstijd, maar zeker bij de Kelten, waren dit favoriete plaatsen voor aanbidding. Men offerde er eeuwenlang wapens, sieraden en andere zaken.
Een belangrijke Keltische offerplek in Wales was Llyn Cerrig Bach op Anglesey, het heilige eiland der druïden. Daar zijn in een voormalige poel enorme hoeveelheden votiefgaven aangetroffen. De archeologie heeft in de voormalige Keltische wereld tal van dergelijke offerplaatsen aangetoond. Er is altijd een nauw verband gelegd tussen het gebied van het geheime en onbekende op aarde en in de Onderwereld aan de ene kant en het vrouwelijke en moederlijke aan de andere kant.

Doordat vrouwen vaak paranormale gaven bezitten, werden dergelijke krachten ook aan geesten en demonen toegeschreven. Deze eigenschappen werden vooral na de twaalfde eeuw gezien als aanslagen op Christus en zijn Kerk.
Wat volgde was de verkettering van de voormalige godinnen en het brandmerken van de vrouwen die in hun voetsporen traden. Voortaan zou alles wat naar het heidense verleden verwees tot hekserij bestempeld worden. De personificaties van heksen waren dan ook dezelfde als diegene waarmee de oude godinnen zich manifesteerden; katten, kraaien, een grote ketel en de kunst van het vliegen. Morgana Le Fay heeft niet voor niets twee gezichten, dat van de vriendelijke priesteres uit de Keltische mythologie en het haar sinds de "Vulgate Cyclus" toebedeelde beeld van duivelse heks. Pas in onze tijd is Morgana eerherstel vergund en het is vooral Marion Zimmer Bradley geweest die daartoe mede heeft bijgedragen.
Morgana Le Fay kan weer zijn wat ze ooit was: "Een wijze vrouw die het goed voor had met het oude Engeland en de oude gebruiken".