* De Eikelberg

~ Status: Vlaams natuurreservaat sinds 2000
~ Domeinen van: Het Vlaams Gewest
~ Ligging: Gelrode (Aarschot)
~ Oppervlakte: 12 ha
~ Landschap/biotoop: De Eikelberg is een typische Hagelandse Diestiaanheuvel. De oostelijke helft van het gebied werd lange tijd gebruikt als hakhoutbos. De onvruchtbare zandsteengronden waren immers enkel geschikt voor het kappen van brandhout en voor het laten grazen van vee waardoor schrale bos- en heidevegetaties ontstonden.
Na het wegvallen van deze gebruiken werd de heide grotendeels vervangen door naaldbomen.

~ Fauna en flora:
Op de warme zuidelijke helling voelen droge struikheidevegetaties (met kruipbrem, tandjesgras, mannetjesereprijs en blauwe knoop), korstmossen en vele insecten zoals rode bosmier, mierenleeuw, kleine vuurvlinder en heidelibel zich thuis. Ook de levendbarende hagedis profiteert van het warme microklimaat. Op de vochtigere noordelijke helling vind je dopheide, stekelbrem en tormentil.

~ Beheer:
Op verschillende plekken zal de heide hersteld worden, soms door de houtopslag te verwijderen, soms door open plekken te maken in het bos. Het grootste deel van het bos zal blijven en zal zich vrij kunnen ontwikkelen. Exoten zoals Amerikaanse vogelkers, Amerikaanse eik, robinia en tamme kastanje zullen plaats moeten ruimen voor inheemse soorten als zomereik, beuk, berk en lijsterbes.

~ Het gebied:
Dit gebied is sinds 1994 eigendom van het Vlaams gewest. De heuvel bereikt een hoogte van 48 meter en het water dat hij opvangt sijpelt langzaam door naar het 35 meter lager gelegen Vorsdonkbos.

Tot 50 jaar geleden was de helft van dit gebied bedekt met heide. Op het einde van de 19de eeuw werd de Eikelberg beplant met naaldbomen.

Nu is het de bedoeling inlandse boomsoorten te laten opgroeien, maar vooral ook de heide voor een deel te herstellen.

~ Flora en fauna:
Langs de zuidkant, die sterk opwarmt, groeien droge heidevegetaties. Insecten zoals de rode bosmier, de mierenleeuw en de heidelibel voelen zich hier thuis. Hier wordt ook de levendbarende hagedis opgemerkt. Op de vochtige en donkere noordkant bloeit dopheide, tormentil en stekelbrem.

* Het "gericht" van de hertog van Aarschot

Historisch gezien was de Eikelberg een lugubere plaats: al van in 1284 stonden hier de galgen en raderen waaraan de lijken van misdadigers werden gehangen. Ze waren niet hier, maar in Aarschot terechtgesteld op last van de hertog van Aarschot, maar werden langs de drukke weg Leuven-Aarschot als afschrikwekkend voorbeeld a.h.w. tentoongesteld.

* De groeve

Op de Eikelberg is ook de historische ijzerzandsteengroeve nog zichtbaar (aangeduid door een infobord), waar vermoedelijk de bouwsteen voor de donjon van Rivieren werd gehaald. Nog in de jaren ’70 werd de groeve heropend voor de restauratie van de O.L.Vrouwkerk in Aarschot.

* Vorsdonkbroek - Turfputten

Situering: Ten noorden van het oud station van Gelrode, aan de voet van de Eikelberg.
Mogelijke toegang via de Turfputtenstraat.
Oppervlakte natuurreservaat 45 hectare, beheerd door Natuurpunt vzw.
Kenmerken: De naam leert ons al heel wat over het gebied.
Een “donk” is een zandige opduiking, een oude landduin, nu overwegend bedekt met eiken-berkenbos. De “vorsen” (kikkers) horen we kwaken in de putten die vroeger zijn gegraven om turf (als brandstof) te winnen. Ook bomkraters, ontstaan door inslaande bommen bij een luchtaanval in mei 1944 op het station van Aarschot. Daarnaast vinden we hier trilveen met grote boterbloem, bloemrijke hooilanden met brede en gevlekte orchis en pareltjes van elzenbroek met dotterbloemen.
Interregproject ‘Groene Woud - Groen Hage(n)land’: ruimen van oude turfput. Verwijderen van kaprijpe populieren om eik en es ruimte te geven.
Toegankelijkheid: Zeer vochtig terrein, laarzen aangewezen! Vanaf midden 2004 is er een nieuwe wandelroute met informatieborden.

~ Beschrijving:
De Demer zocht op het einde van de laatste ijstijden een andere loop op. In de elleboog van deze intussen verlandde meander ontstond een drassige zone die bekend staat als Vorsdonkbos-Turfputten. Het is een gebied met een vrij uitgestrekt elzenbroek afgewisseld met open plekken die getuigen van vroegere turfputten en bomkraters. De aldus ontstane moerassen zorgen voor een ongemeen boeiende landschappelijke en biologische variatie. De verraderlijke trilvenen en ondoordringbare elzenbroeken zijn het broedgebied van waterral, wintertaling en houtsnip.
Toen de zee zich pakweg 7 miljoen jaar geleden uit deze streken terugtrok, heeft ze een rist ijzerhoudende zandbanken achtergelaten. De heuvels die het landschap rondom de Demervallei bepalen, zijn de restanten van deze versteende zandbanken. Ze geven het Hageland zijn typisch uitzicht.
Het is aan deze heuvels, zoals de Eikelberg en de IJzerenberg, dat het Vorsdonkbroek zijn opvallende waterrijkdom dankt. Het water dat op die heuvels in de bodem dringt, zoekt zijn weg door de ondergrond om veel later aan de voet van de heuvelflank op te borrelen. Massa’s bijzonder zuiver ‘kwelwater’ komen zo terecht in het Vorsdonkbroek, zowat het laagste punt van het Hageland.
Dat kwelwater bezit een aantal speciale kwaliteiten: zuur of kalkrijk naargelang de bodemlagen waar het vandaan komt, ijzerrijk (opgelost uit de typisch Hagelandse ijzerzandsteen), zeer zuiver, zacht van temperatuur in de winter, koel in de zomer. Hierdoor kan de turfgrond verder aangroeien. Zo kan er een typische plantengroei gedijen, zoals orchideeën.

In Vorsdonkbos-Turfputten is overigens een vrij zeldzaam natuurverschijnsel waar te nemen: het trilveen. Plassen kunnen namelijk langzaam aan bedekt raken met een drijvend plantentapijt, wat we een drijftil noemen. Naarmate zo’n drijftil omvangrijker en steviger wordt en zich aan de oevers vastzet, spreken we van een ‘trilveen’. Wie zich op zo’n trilveen waagt, waant zich op een waterbed. Dit is een paradijs voor varens, zeggesoorten, wateraardbei en waterdrieblad, maar soms een verraderlijke en levensgevaarlijke valkuil voor wandelaars.
De orchidee is niet alleen de koningin onder de bloemen, ook als ecologische indicator spant ze de absolute kroon. Zowel bij ons als in de tropen, haar leefgebied bij uitstek, behoort ze tot de kwetsbaarste plantensoorten die door hun aanwezigheid de hoge ecologische kwaliteit van het gebied verraden. De sporen van de moderne mens zoals vervuiling en een te voedselrijke ondergrond (door bemesting), verzuring en verdroging, schuwt ze als de pest. Ooit kwamen in deze streek een twintigtal orchideeënsoorten voor. Bijna driekwart daarvan is inmiddels verdwenen. Toch blijft het gebied speciaal bekend om zijn prachtexemplaren. Nergens in Vlaams-Brabant vinden we de in de eerste weken van juni de mooie gevlekte orchis talrijker dan daar!
Regelmatig maaien houdt de massale orchideeënbloei van de vochtige hooilanden in stand.
Op andere plaatsen worden de aangeplante populieren verwijderd om bloemrijke beemden of inheems loofbos te herstellen. Bijtijds worden sommige poelen en plassen geruimd voor amfibieën en libellen.

* Bereikbaarheid:

Gelrode is gemakkelijk bereikbaar via de N19 Leuven-Aarschot, afslag Gelrode of via de E 314 (A2) uitrit 22.
Plan hieronder je route!
Met een klik op deze kaart kom je bij de Michelin-kaart terecht: